گسترش نگران‌کننده توان هسته‌ای چین و پیامدهای آن برای هند

بر اساس گزارش مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI)، جمهوری خلق چین در حال گسترش سریع و کم‌سابقه زرادخانه هسته‌ای خود است. تنها در فاصله سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵، تعداد سلاح‌های هسته‌ای چین با افزایش بیست درصدی از پانصد به ششصد عدد رسیده که رشدی هم‌زمان در بُعد کیفی و کمّی را نشان می‌دهد. این روند شتاب‌گرفته، در میان تمامی قدرت‌های هسته‌ای رسمی و غیررسمی، بی‌سابقه است. در حالی‌ که چین از گذشته با ورود به مذاکرات کنترل تسلیحات سه‌جانبه با آمریکا و روسیه مخالفت کرده بود، اکنون آشکار است که زرادخانه هسته‌ای خود را به ‌سرعت افزایش داده، هرچند هنوز با حجم زرادخانه‌های آمریکا یا روسیه فاصله دارد.

از دلایل کلیدی این گسترش، بهره‌برداری کامل چین از راکتورهای جدید سریع‌العمل خود موسوم به CFR-۶۰۰ در سال‌های ۲۰۲۳-۲۴ است که با سوخت‌رسانی روسیه، توانایی چین در تولید پلوتونیوم را به‌شدت افزایش داده‌اند. این راکتورها بیش‌تر از آن ‌چه مصرف می‌کنند مواد شکافت‌پذیر تولید می‌کنند. در کنار آن، شواهد متعدد از ماهواره‌های تجسسی و رادارهای روزنه ترکیبی نشان می‌دهند که چین ساخت‌وسازهای مهمی در سایت آزمایش هسته‌ای لوپ نور انجام داده که می‌تواند مقدمه‌ای بر آزمایش‌های جدید تسلیحات باشد.

اگرچه پکن مدعی است که فعالیت‌های این سایت ماهیت صنعتی دارند، شواهد نشان می‌دهند که چین نه ‌تنها آزمایش‌های زیرآستانه‌ای (sub-critical) با استفاده از مقادیر اندک مواد شکافت‌پذیر را انجام داده، بلکه در سال ۲۰۲۰ نیز انفجارهای با قدرت کم در منطقه شمالی لوپ نور انجام شده‌اند. این آزمایش‌ها در اتاقک‌های انفجاری آزمایشگاهی انجام می‌شوند که برای ارزیابی عملکرد کلاهک‌ها طراحی شده‌اند. همه این تحولات نشان از افزایش کمّی و کیفی نیروهای هسته‌ای چین و همچنین توانمندی تحویلی آن‌ها دارند.

در زمینه سیستم‌های پرتاب، چین موشک بالستیک میان‌برد متحرک DF-۱۷ را با سامانه سرگلایدر مافوق‌صوت (HGV) عملیاتی کرده که برای گریز از سامانه‌های راداری و پدافندی طراحی شده است. همچنین، استقرار موشک DF-۲۶ در مغولستان داخلی با قابلیت تعویض کلاهک هسته‌ای و متعارف و توسعه موشک بالستیک پرتاب‌شونده از هوا (ALBM) با هواپیمای بمب‌افکن H6-KN، توانمندی‌های چین را دو چندان کرده است.

اگرچه پکن به‌طور رسمی مدعی است که کلاهک‌ها را جدا از سیستم‌های پرتاب نگه می‌دارد و تنها در شرایط بحرانی ترکیب می‌کند، شواهد رو به افزایشی وجود دارد که نشان می‌دهد این کشور به ‌تدریج به سمت حالت «شلیک بر اساس هشدار» (Launch on Warning)  تغییر وضعیت داده است؛ حالتی که در عین حفظ ادعای «عدم کاربرد نخستین» (No First Use)  می‌تواند تهدیدآمیز باشد و باید زنگ خطر را برای مدیران راهبردی هند به صدا درآورد.

در چنین شرایطی، هند نمی‌تواند به‌صورت عددی با چین رقابت کند، اما باید زرادخانه‌ای با چند صد کلاهک هسته‌ای برای تضمین امنیت خود فراهم آورد. با این حال، تولید سالانه ۱۰ کلاهک توسط هند بسیار کند است و نبود سیستم‌های تحویلی پیشرفته، بخشی از این کندی را توجیه می‌کند. حتی اگر هند به ‌دلیل پایبندی به توقف آزمایش‌های هسته‌ای از سال ۱۹۹۸ به بعد، به گسترش سریع کلاهک‌ها نپردازد، ناگزیر است در زمینه تولید و بهبود سامانه‌های پرتاب، با شتاب و جدیت بیش‌تری عمل کند.

اگرچه دو زیردریایی هسته‌ای حامل موشک بالستیک (SSBN) یعنی INS Arihant و INS Arighat به‌ کار گرفته شده‌اند و دو فروند دیگر در راه هستند، اما بازوی زیرسطحی بازدارندگی هسته‌ای هند همچنان از نظر میزان پنهان‌کاری، برد عملیاتی و توان حمل موشک نسبت به همتایان چینی نیازمند ارتقای جدی است. نیروی دریایی هند نیز فاقد زیردریایی‌های هسته‌ای تهاجمی (SSN) برای اسکورت  SSBNهاست. در حوزه هوایی نیز نبود بمب‌افکن‌های دوربرد و سیستم‌های موشکی پرتاب‌شونده از هوا، شامل ALBM و موشک کروز پرتاب‌شونده از هوا (ALCM)، ضعف عمده‌ای محسوب می‌شود. چین در حال حاضر این قابلیت‌ها را در اختیار دارد. در مجموع، شکاف موجود میان توانمندی‌های هسته‌ای هند و چین ایجاب می‌کند که دهلی‌نو با شتابی مضاعف و راهبردی، بر این نارسایی‌ها فائق آید./ منبع