سفر رئیسجمهور به چین؛ فرصتی برای رفع ناترازی برق
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «سفر رئیسجمهور به چین؛ فرصتی برای رفع ناترازی برق» منتشرشده در اندیشکده تهران، به بررسی نقش راهبردی همکاری با چین در توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و رفع شکاف فزاینده میان تولید و مصرف برق در ایران میپردازد. نویسنده با تکیه بر دادههای فنی و ظرفیتهای بالقوه، بر ضرورت تمرکز کلان و هماهنگی نهادی برای تحقق هدفگذاری ۳۰ هزار مگاواتی تأکید دارد. در ادامه، بهره سخن این یادداشت را میخوانید.
رشد پیوسته تقاضا برای مصرف برق در ایران و سرمایهگذاری ناکافی در بخش تولید، موجب ایجاد شکاف ساختاری میان ظرفیت تولید و نیاز مصرف شده است. نتیجه این ناترازی، خاموشیهای برنامهریزیشده و ناگهانی است که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گسترده همچون نارضایتی عمومی و زیان سالانه تا بیست میلیارد دلار در بخش صنعت بههمراه دارد. ظرفیت نصبشده نیروگاهی کشور ۹۶ هزار مگاوات اعلام شده، اما تنها حدود ۶۵ هزار مگاوات آن در تابستان ۱۴۰۴ قابل بهرهبرداری خواهد بود. با برآورد اوج مصرف ۸۵ هزار مگاوات در همان بازه، کسری حداقل بیست هزار مگاواتی محتمل است که میتواند به بحرانی در امنیت انرژی و حتی تهدید امنیت ملی منجر شود.
دولت چهاردهم برنامه ایجاد ۳۰ هزار مگاوات ظرفیت جدید نیروگاهی تا پایان دوره خود را هدفگذاری کرده که شامل ۲۵ هزار مگاوات خورشیدی و پنج هزار مگاوات بادی است. با وجود این، روند اجرایی و پیشبینیها نشان میدهد تحقق این هدف با موانع جدی مواجه است. ظرفیت نیروگاههای خورشیدی موجود حدود ۱۸۶۸ مگاوات است و افزایش آن تا هفت هزار مگاوات تا پایان سال ۱۴۰۴ پیشبینی شده است که کمتر از ارقام اولیه است. مهمترین موانع شامل کمبود منابع مالی، مشکلات زیرساختی، ضعف قراردادهای خرید تضمینی برق و ناهماهنگی نهادی است.
تأمین مالی این طرحها با محدودیت ناشی از تحریم و کمبود منابع مواجه است. احداث نیروگاه خورشیدی یکهزار مگاواتی به ۳۵۰ میلیون دلار سرمایه نیاز دارد و هزینه نیروگاه بادی بیشتر است. برای هدف ۳۰ هزار مگاواتی، بیش از دوازده میلیارد دلار لازم است. روشهایی مانند همکاری بخش خصوصی با صندوق توسعه ملی، وام یوانی چین و تهاتر نفت مطرح شده اما بروکراسی، وثیقههای سنگین و هزینه بالای زمین، سرعت اجرا را کاهش داده است.
چالشهای مکانیابی و اتصال به شبکه نیز جدی است. بسیاری از زمینهای اختصاصیافته به نیروگاهها از شبکه انتقال دور هستند و احداث خطوط انتقال و پستها هزینهها را افزایش میدهد. برای هر مگاوات خورشیدی، ۱.۵ هکتار زمین نیاز است و نبود زمین مناسب هزینهها را چند برابر میکند. همچنین، تعداد اندک پایهکوبها، که برای نصب صفحات خورشیدی ضروری هستند، سرعت نصب را محدود کرده است؛ تنها ۳۰ دستگاه در کشور موجود است.
قراردادهای خرید تضمینی برق که ابزار تشویقی مهمی هستند، با مشکلاتی چون نگرانی از بدعهدی دولت، تأخیر در پرداخت، تعیین نرخ ریالی در شرایط نوسان ارز و تغییرات مکرر سیاستها مواجهاند. این عوامل، جذابیت سرمایهگذاری را کاهش داده است.
همچنین هماهنگی ناکافی میان نهادهای مختلف، از وزارت نیرو تا سازمان محیطزیست و شرکت توانیر، فرآیند صدور مجوز و اجرای پروژهها را پیچیده و زمانبر کرده و گاهی موجب تناقضهای اجرایی شده است. این وضعیت هزینهها را بالا برده و رغبت سرمایهگذاران را کاهش داده است.
در چنین شرایطی، ظرفیتهای گسترده چین در تولید و نصب نیروگاههای خورشیدی فرصتی برای تسریع پروژهها فراهم میکند. چین بیش از هشتاد درصد ظرفیت جهانی سلول خورشیدی را در اختیار دارد و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۲۷۸ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی نصب کرده است. همکاری با چین میتواند بخشی از مشکلات ایران را حل کند، مشروط به ایجاد تمرکز سیاسی و هماهنگی کلان برای رفع موانع. تمرکز این پروژه در سطح ریاستجمهوری میتواند ناترازی برق را برطرف، سرمایه اجتماعی دولت را احیا کرده و به رونق اقتصادی کمک کند./ منبع
