افزایش شکاف میان کشورهای قاره‌ای و دریایی منطقه جنوب شرقی آسیا

جنوب شرقی آسیا که شامل حدود هفتصد میلیون نفر جمعیت در یازده کشور است، از حیث زبان، مذهب، نظام‌های سیاسی، وسعت، جغرافیا و سطح توسعه اقتصادی چندجمعیتی بسیار متنوع دارد. در دوره جنگ سرد، کشورهای اصلی این منطقه به دو گروه تقسیم می‌شدند؛ پنج کشور مؤسس اتحادیه آسه‌آن که با آمریکا هم‌راستا بودند (اندونزی، مالزی، فیلیپین، سنگاپور و تایلند) و سه کشور هندوچینی (کامبوج، لائوس و ویتنام) به چین یا اتحاد جماهیر شوروی تمایل داشتند. اگرچه بعد از پایان جنگ سرد، آسه‌ان درهای خود را به روی کامبوج، لائوس، ویتنام و برونئی گشود، اما انسجام واقعی بین این کشورها همچنان محدود باقی ماند.

مطابق شاخص نفوذ جنوب شرقی آسیا که از سوی مؤسسه لووی تهیه شده، دو شبکه متمایز در این منطقه وجود دارد: گروه خشکی شامل کامبوج، لائوس، میانمار، تایلند و ویتنام که به چین نزدیک‌ترند و گروه دریایی متشکل از اندونزی، مالزی و سنگاپور که تمایل به همکاری با آمریکا و کشورهای دیگر دارند. فیلیپین نیز موقعیتی متفاوت دارد و بیشتر به آمریکا تکیه می‌کند.

باریکه جغرافیایی میان چین و کشورهای خشکی باعث شده بود که این مناطق برای قرن‌ها از نفوذ چین تا حدی مستقل بمانند؛ اما با پیشرفت فناوری و پروژه‌هایی مانند ابتکار کمربند و جاده، ارتباطات بین چین و این کشورها از جمله لائوس افزایش یافته و این کشورها بیش از پیش به حوزه نفوذ چین تبدیل شده‌اند. سرمایه‌گذاری‌های چین در زیرساخت‌های راه‌آهن و توسعه مناطق ویژه اقتصادی در این کشورها چشمگیر است، اما این همکاری‌ها گاهی به از دست دادن حاکمیت کامل برخی کشورها مانند لائوس منجر گردیده است. در عین حال، ویتنام با وجود سابقه محتاطانه نسبت به چین، به‌دلیل جنگ تجاری چین و آمریکا، سرمایه‌گذاری‌های چینی عمده‌ای جذب کرده است و به‌تدریج به‌سمت دیدگاه‌های دریایی گرایش پیدا می‌کند.

در مقابل، کشورهای دریایی جنوب شرقی آسیا همچنان با توجه به موقعیت جغرافیایی خود، با طیف وسیعی از شرکا و بازیگران جهانی در ارتباطند و به‌دلیل فشارهایی که از جانب ادعاهای دریایی چین در دریای چین جنوبی متحمل می‌شوند، به‌دنبال تقویت روابط با آمریکا و همپیمانان غربی خود هستند. ایالات متحده با همکاری کشورهای استرالیا و ژاپن از طریق تمرینات نظامی مشترک و همکاری‌های دفاعی، تلاش می‌کند به حفظ آزادی کشتیرانی و مقابله با نفوذ چین کمک کند.

با توجه به این تقسیمات، انتظار می‌رود شکاف بین دو بخش خشکی و دریایی جنوب شرقی آسیا در دهه‌های آینده افزایش یابد و قاره آسیای جنوب شرقی خشکی به حوزه نفوذ چین تبدیل شود، در حالی که کشورهای دریایی دامنه نفوذ چین را کاهش داده و با چندین بازیگر بین‌المللی در تعامل خواهند بود. در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تمایل دارد نفوذ روسیه را در اروپا و چین را در آسیای خشکی بپذیرد و از تعهدات بین‌المللی بکاهد، واشنگتن باید مراقب باشد و روابطش را با کشورهایی مانند ویتنام و تایلند که در حاشیه حوزه نفوذ چین قرار دارند، تقویت کند تا حضور خود را در منطقه حفظ کند و کنترل چینی‌ها را محدود نماید.

ویتنام با وجود نظام سیاسی بسته و تاریخ همسویی با اتحاد جماهیر شوروی و روابط عمیق با کامبوج و لائوس، به‌سمت همکاری‌های دریایی و راهبردی بیشتر با آمریکا گرایش یافته است، اما سیاست‌های یکجانبه دولت ترامپ در زمینه تعرفه‌ها ممکن است به آسیب بلندمدت منجر شود. در همین حال، تایلند که از هم‌پیمانان دوران جنگ سرد بوده، به‌رغم حفظ روابط با همگان، پس از کودتای سال ۲۰۰۶ دموکراسی در آن تضعیف شده و به‌سمت نزدیکی اقتصادی و دفاعی بیشتر با چین رفته است. تحریم برخی مقامات تایلندی توسط آمریکا می‌تواند باعث تقویت روابط تایلند با چین شود. بنابراین، سرمایه‌گذاری مجدد و مدیریت هوشمندانه در این دو کشور برای آمریکا حیاتی است./ منبع