چرا توافق دفاعی راهبردی متقابل چتر هسته‌ای برای عربستان را پوشش نمی‌دهد؟

توافق دفاعی راهبردی متقابل (SMDA) میان عربستان و پاکستان، پایه روابط دفاعی و سیاسی تاریخی دو کشور بوده و بحث‌هایی درباره بازدارندگی هسته‌ای گسترش‌یافته پاکستان به عربستان برانگیخته است. این توافق در زمینه وخامت اوضاع امنیتی غرب آسیا شکل گرفت. از یک‌سو، رویکرد بی‌مانع اسرائیل به جنگ شامل حمله هوایی بی‌سابقه به رهبران حماس در دوحه قطر، عضو شورای همکاری خلیج فارس، بود که مستقیماً حاکمیت آن را به چالش کشید، و از سوی دیگر، تضمین‌های امنیتی آمریکا به متحدان عرب دیگر معتبر نیست. این عوامل عربستان را به ایجاد ترتیب امنیتی مستقل در صورت تهدید علیه حاکمیت ملی واداشت.

روابط دفاعی عربستان و پاکستان نوین نیست و سابقه‌ای طولانی دارد. دو کشور از سال ۱۹۶۷ همکاری نظامی مشترک داشته‌اند. SMDA گذار از ترتیب امنیتی غیررسمی به اتحاد رسمی را برجسته می‌کند و بر تعامل نظامی ترکیبی در زمان بحران و صلح تأکید دارد. جنبه مورد بحث SMDA امروزه این است که آیا شامل تعهد پاکستان به ارائه چتر هسته‌ای به عربستان می‌شود. این مقاله توضیح می‌دهد چرا پاکستان نمی‌تواند بازدارندگی هسته‌ای را به هیچ کشوری، به ویژه عربستان، گسترش دهد، به دلایل حقوقی، سیاسی و مرتبط با توانمندی.

بازدارندگی گسترش‌یافته نیازمند دو چیز است: توانایی و تمایل دولت. برای گسترش بازدارندگی به متحد، دولت باید توانمندی لازم و تمایل به استفاده از آن در دفاع از متحد در برابر تهدیدها را داشته باشد. علاوه بر این، بازدارندگی هسته‌ای گسترش‌یافته معتبر مستلزم استقرار پیشرو نیروهای هسته‌ای، ساختار فرماندهی و کنترل قوی و یکپارچه، و نمایش آشکار آمادگی است. در جنگ سرد، آمریکا با استقرار نیروها در اروپا، هم توانمندی و هم تمایل خود را برای ارائه بازدارندگی گسترش‌یافته به متحدان اروپایی در برابر تهدید اتحاد جماهیر شوروی نشان داد.

دوم، گسترش چتر هسته‌ای به متحد مستلزم استقرار نیروهای هسته‌ای تاکتیکی است که نیازمند تقویت توسعه کلاهک‌های هسته‌ای می‌باشد. دکترین هسته‌ای پاکستان تحت چارچوب «بازدارندگی تمام‌طیف» (FSD) عمل می‌کند، اما فلسفه زیربنایی آن همچنان «بازدارندگی حداقل معتبر» (CMD) است. این رویکرد CMD، همراه با محدودیت‌های مالی پاکستان، توانایی آن را برای ایجاد نیروهای هسته‌ای بزرگ‌تر، قابلیت‌های تحویل دوربرد و دستگاه فرماندهی پیشرفته، که برای گسترش بازدارندگی هسته‌ای به متحد ضروری است، مختل می‌کند.

سوم، مواد I و II معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) ارائه سلاح‌های هسته‌ای، فناوری‌ها و مواد مرتبط بین دولت‌های عضو را ممنوع می‌کند. عربستان از سال ۱۹۸۸ عضو NPT بوده است. هر ترتیب بازدارندگی هسته‌ای گسترش‌یافته بین پاکستان و عربستان سرزنش بین‌المللی را جلب می‌کند. از نظر اخلاقی و حقوقی، هیچ یک از پاکستان و عربستان احتمالاً مایل به ایجاد چنین ترتیبی نیستند، با توجه به ماهیت حقوقی مورد مناقشه آن.

چهارم، گسترش بازدارندگی هسته‌ای نه درباره افزایش دسترسی راهبردی، بلکه درباره پذیرش ادراک‌های تهدید جدید است. اگر پاکستان تضمین هسته‌ای به عربستان گسترش دهد، نیازمند ارزیابی و تعریف پارامترهای تهدید عربستان از اسرائیل، ایران و یمن یا دیگر بردارهای منطقه‌ای خواهد بود. این امر پاکستان را به عنوان بازیگر مستقیم در سیاست غرب‌آسیا اعلام می‌کند. بنابراین، سیاست هسته‌ای پاکستان دیگر منطقه‌ای متمرکز نمی‌ماند بلکه چندین دشمن از صفحه شطرنج غرب ‌آسیا جذب می‌کند.

پنجم، پاکستان سابقه‌ای در تاریخ به عنوان دولتی هسته‌ای غیرعضو NPT که چتر هسته‌ای به کشور عضو NPT گسترش می‌دهد، ایجاد نمی‌کند.

ششم، شراکت راهبردی عربستان و پاکستان، اتحادهای راهبردی پاکستان یعنی پیمان دفاع جمعی آسیای جنوب شرقی (SEATO) و سازمان پیمان مرکزی (CENTO) از عصر جنگ سرد را تکرار می‌کند. آمریکا در زمان‌های بحران پوشش هسته‌ای به پاکستان ارائه نکرد. در نتیجه، SMDA بهترین درک برای توافقی است که بیش‌تر جنبه سیاسی دارد تا راهبردی. توان هسته‌ای پاکستان بر محور هند متمرکز است و برای فراتر رفتن از این چارچوب طراحی نشده است. شکاف‌های توانمندی، همراه با مسئله اعتبار و محدودیت مالی، پاکستان را برای ارائه چتر هسته‌ای به عربستان نامناسب می‌کند. به‌طور مشابه، هنجارهای بین‌المللی و استانداردهای حقوقی اجازه ارائه چتر هسته‌ای توسط پاکستان به عربستان را نمی‌دهند./ منبع