چرا آسیای مرکزی برای جلب توجه ترامپ تلاش می‌کند

در سال‌های اخیر، آسیای مرکزی توجه زیادی از سوی قدرت‌های بزرگ به خود جلب کرده است. در حالی که حضور فعال چین و روسیه در این منطقه امر جدیدی نیست، توجه ایالات متحده به این منطقه چندان رایج نبوده است. پس از خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان و توقف حمایت از اصلاحات دموکراتیک در سراسر جهان، به نظر می‌رسید که آسیای مرکزی باید به پایین‌ترین اولویت‌های واشنگتن سقوط کند. با این حال، ترامپ تنها به ستایش رهبران این منطقه در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بسنده نکرد، بلکه با آن‌ها تماس گرفته، ملاقات‌های حضوری داشت و وعده سفر به این کشورها را داد. این نزدیکی به روابط دیپلماتیک محدود نماند و طرفین از توافق‌هایی به ارزش صدها میلیارد دلار خبر دادند.

تغییرات در شرایط سیاسی و اقتصادی از زمان نخستین دوره ریاست‌جمهوری ترامپ نیازمند رویکرد جدیدی از سوی رهبران آسیای مرکزی بود. نخستین تغییر عمده در سال ۲۰۲۱ با خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان و پایان حضور بیست‌ساله آن‌ها در منطقه رخ داد. سپس، حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ فرصت‌های جدیدی برای واشنگتن به وجود آورد. پس از آن، ایالات متحده اولین نشست در سطح ریاست‌جمهوری شامل پنج کشور آسیای مرکزی به علاوه ایالات متحده را برگزار کرد و آسیای مرکزی شاهد اعزام هیئت‌های مختلف فدرال و سرمایه‌گذاران آمریکایی بود.

با بازگشت ترامپ به کاخ سفید، این فعالیت‌ها برای چند ماه متوقف شد و تغییرات قابل توجهی در سیاست‌های واشنگتن به وقوع پیوست. رهبران آسیای مرکزی سریعاً راهی برای تعامل با دولت جدید ایالات متحده پیدا کردند. آن‌ها به جای صحبت از اصلاحات داخلی، به حمایت از هر طرحی که ترامپ مطرح می‌کرد، به‌ویژه آن‌هایی که به نفع آن‌ها بود، روی آوردند. صدر جباروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان از تصمیم ترامپ برای بستن رادیو آزادی و صدای آمریکا ستایش کرد. همچنین قاسم جومارت توقایف رئیس‌جمهور قزاقستان، به شدت از فعالیت‌های مؤسسات آمریکایی انتقاد کرده و ترامپ را در اظهارات خود در مورد تغییرات اقلیمی به چالش کشید.

هدف نهایی کشورهای آسیای مرکزی از این تعاملات جدید با ایالات متحده، تقویت سیاست خارجی چندجهتی خود است. از زمان استقلال از اتحاد جماهیر شوروی، این کشورها به دنبال تنوع در روابط بین‌المللی خود و تعامل با غرب، به‌ویژه ایالات متحده، بوده‌اند. تقویت این رویکرد به‌ویژه در زمانی که همکاری روسیه و چین در حال افزایش است، اهمیت زیادی دارد. آسیای مرکزی نمی‌تواند در برابر فشار این دو قدرت ایستادگی کند، اما می‌تواند با نمایش این‌که مورد توجه قرار گرفته، موقعیت مذاکره خود را تقویت کند.

در پایان سال ۲۰۲۵، که دهمین سالگرد نشست پیش‌گفته است، مشخص خواهد شد که آیا دیپلماسی آسیای مرکزی توانسته است نظر ترامپ را جلب کند یا خیر. تاشکند و آستانه در تلاش هستند تا واشنگتن را متقاعد کنند که این مراسم را در کشورشان برگزار کند. حتی اگر چنین بازدید تاریخی از سوی ترامپ صورت نگیرد، آسیای مرکزی دست‌کم توانسته است نظر ترامپ را جلب کرده و از افزایش تعرفه‌ها جلوگیری کند. در نهایت، این منطقه توانسته است موقعیت خود را در برابر چین و روسیه تقویت کرده و نشان دهد که به عنوان یک بازیگر مهم در معادلات جهانی در نظر گرفته می‌شود./ منبع