چرا یوان چین نمی‌تواند جای دلار آمریکا را بگیرد

آیا یوان چین می‌تواند جایگزین دلار آمریکا به‌عنوان ارز برتر جهانی شود؟ این پرسش هم‌زمان با بهبود نسبی روابط تجاری میان واشنگتن و پکن دوباره در محافل اقتصادی مطرح شده است؛ برخی از این چشم‌انداز نگران‌اند و برخی دیگر امیدوار. به‌ویژه خود دولت چین علاقه زیادی به تبدیل یوان به ارز مرجع جهانی دارد.

دولت چین در سال‌های گذشته تلاش‌های زیادی برای ارتقای جایگاه بین‌المللی یوان انجام داده است، اما هنوز این ارز فاصله زیادی با دلار دارد و اصول حکمرانی حزب کمونیست چین، مانع تغییرات لازم برای تحقق این هدف است. اگرچه سلطه اقتصادی آمریکا و دلار نسبت به گذشته کاهش یافته است، اما معیار در این رقابت‌ها، قدرت نسبی است نه مطلق. با وجود تمام تحولات، دلار هنوز تنها ارزی است که همه ویژگی‌های لازم برای ایفای نقش «ارز ذخیره جهانی» را داراست.

مقاله سپس به اقدامات چین در راستای ارتقای یوان می‌پردازد. چین در چارچوب طرح کمربند و جاده، در معاملات و سرمایه‌گذاری‌ها خواهان استفاده از یوان است. بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیایی را با محوریت یوان ایجاد کرده و حتی صندوق بین‌المللی پول را قانع کرده تا یوان را در سبد «حق برداشت ویژه» (SDR) خود بگنجاند. همچنین، بانک مرکزی چین پروژه «یوان دیجیتال» را برای تسهیل تراکنش‌های فرامرزی آغاز کرده است.

با وجود این تلاش‌ها، سهم یوان در تراکنش‌های جهانی بسیار اندک است. در حال حاضر، حدود ۸۰ درصد تجارت جهانی با دلار انجام می‌شود، حتی در مواردی که طرف آمریکایی حضور ندارد. در بازار ارز، دلار در حدود ۹۰ درصد معاملات حضور دارد، در حالی‌که یوان تنها در ۴ درصد از معاملات نقش دارد. برای مثال، تبدیل پوند مصر به یوان معمولا ابتدا از طریق دلار انجام می‌شود، و این مسئله در مورد بسیاری از ارزهای دیگر نیز صدق می‌کند. چنین روابط تثبیت‌شده‌ای طی سال‌ها شکل گرفته‌اند و تغییر آن‌ها نیاز به سال‌ها زمان دارد.

علاوه بر این، دو مانع ساختاری دیگر برای تبدیل یوان به ارز جهانی وجو دارد: نخست، عدم نقدشوندگی (Liquidity)  و عمق بازار (Market Depth) در بازارهای مالی چین است. واردکنندگان، صادرکنندگان و بانک‌های بین‌المللی نیاز دارند که ارز جهانی به‌صورت ۲۴ ساعته و هفت روز هفته قابل معامله باشد. دلار این ویژگی را دارد، اما یوان فاقد آن است. همچنین، بازارهای مالی مبتنی بر دلار به‌دلیل حجم بالای معاملات و دارایی‌ها، امکان جابه‌جایی مبالغ کلان را بدون اثرگذاری چشم‌گیر بر قیمت‌ها فراهم می‌کنند؛ امری که در بازارهای یوان وجود ندارد.

موضوع دیگر، تنوع ابزارهای مالی است. دارندگان ارز جهانی باید بتوانند دارایی‌هایی با سررسیدهای مختلف، ابزارهای مشتقه، اوراق بلندمدت و کوتاه‌مدت و گزینه‌های محافظت از نوسان قیمت (Hedging) در اختیار داشته باشند. بازارهای دلاری این تنوع را فراهم کرده‌اند، اما بازارهای یوان فاقد آن‌ هستند.

حتی اگر چین بخواهد در بلندمدت به چنین عمق بازار و نقدشوندگی برسد، مانعی بزرگ‌تر وجود دارد: میل مفرط حزب کمونیست چین به کنترل اقتصاد و جریان سرمایه. برای تبدیل یوان به ارز ذخیره جهانی، بانک مرکزی چین باید اجازه دهد نرخ برابری یوان آزادانه در بازار تعیین شود؛ اما در حال حاضر این نرخ در یک دامنه بسته تحت کنترل دولت قرار دارد. همچنین، دولت چین باید محدودیت‌های سرمایه‌گذاری و جریان آزاد سرمایه را بردارد و به نهادهای مالی خارجی اجازه فعالیت گسترده‌تری در بازار داخلی بدهد.

این اقدامات نه‌تنها با ساختار فعلی حاکمیت در چین سازگار نیستند، بلکه عملا با اصول بنیادین نظام سیاسی این کشور در تضادند. از این‌رو، تحقق چنین اصلاحاتی بعید به‌نظر می‌رسد؛ اگر نگوییم غیرممکن است. در نتیجه، هر چند جایگاه دلار ممکن است در آینده با چالش‌هایی روبه‌رو شود، اما در حال حاضر و در آینده قابل پیش‌بینی، یوان چین تهدیدی جدی برای سلطه دلار محسوب نمی‌شود. /منبع