بلاروس می‌تواند از سایه روسیه خارج شود؟

در بهار گذشته، الکساندر لوکاشنکو، رئیس‌جمهور بلاروس، با بحران غیرمنتظره‌ای مواجه شد: کمبود سیب‌زمینی. این کمبود برای بلاروسی‌ها که بیشترین مصرف سرانه سیب‌زمینی را در جهان دارند، نه‌تنها یک مشکل اقتصادی بلکه نمادین بود، مانند کمبود زیتون در یونان یا پاستا در ایتالیا. با انتشار گسترده اخبار نبود سیب‌زمینی در شبکه‌های اجتماعی، لوکاشنکو تولیدکنندگان را به‌خاطر اولویت‌دادن به صادرات متهم کرد و از کشاورزان خواست تا برای بلاروس و روسیه به‌اندازه کافی سیب‌زمینی تولید کنند. او همچنین به مردم توصیه کرد مصرف سیب‌زمینی را به دو بار در هفته محدود کنند و خودشان محصول بکارند. با این ‌حال، افزایش ۱۰درصدی قیمت سیب‌زمینی بین ماه‌های ژانویه و مارس، نارضایتی عمومی را تشدید کرد و حتی ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، از شنیدن این کمبود شگفت‌زده شد.

اقتصاد بلاروس سال‌هاست که به اقتصاد روسیه وابسته است. با وجود نبود منابع نفتی قابل‌توجه، صادرات محصولات پالایش‌شده نفتی و نوسانات قیمت نفت بر نرخ ارز و درآمدهای دولتی بلاروس اثر می‌گذارد. پس از الحاق کریمه توسط روسیه در سال ۲۰۱۴، تولید ناخالص داخلی بلاروس همگام با روسیه کاهش یافت. لوکاشنکو، که ۳۱ سال است با مهارت سیاسی و غریزه بقا، دیکتاتوری خود را حفظ کرده، در دهه ۲۰۰۰ بین روسیه و غرب مانور می‌داد و گاه وعده اصلاحات دموکراتیک می‌داد. اما حمایت روسیه به او اجازه داد تا با سرکوب مخالفان، اخراج دیپلمات‌ها و تقلب در انتخابات، قدرت خود را تحکیم کند. سرگئی تسیخانوفسکی، رهبر مخالفان تبعیدی، معتقد است بدون حمایت پوتین، لوکاشنکو مدت‌ها پیش کنار رفته بود.

با حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، بلاروس بی‌طرفی خود را کنار گذاشت و به پایگاه اصلی تهاجم و حامی روسیه تبدیل شد. لوکاشنکو حتی پذیرفت سلاح‌های هسته‌ای را میزبانی کند. سویتالانا تسیخانوفسکایا، سیاست‌مدار تبعیدی و همسر سرگئی، می‌گوید لوکاشنکو بلاروس را کاملاً تسلیم روسیه کرده است. اقتصاد بلاروس در سال ۲۰۲۲ با افت ۴.۷درصدی مواجه شد، اما در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ با تقاضای جدید از روسیه و تزریق مالی مسکو، رشد حدود ۴درصدی را تجربه کرد. تسیخانوفسکایا می‌گوید جنگ برای لوکاشنکو به منبعی برای سودجویی تبدیل شده است. اما مشکلات اقتصادی، از جمله کمبود نیروی کار و تورم بالا، ادامه دارد. رشد اقتصادی در نیمه اول سال ۲۰۲۵ به ۲.۱ درصد کاهش یافت.

لوکاشنکو تلاش می‌کند نشان دهد بلاروس صرفاً مهره روسیه نیست. او با آزادسازی برخی زندانیان سیاسی و پیشنهاد میانجی‌گری با غرب، به‌دنبال کاهش تحریم‌هاست. با این ‌حال، تحلیلگران معتقدند او همچنان به حفظ استقلال خود در کنار روابط با روسیه اهمیت می‌دهد. اقتصاد بلاروس پس از جنگ اوکراین به سمت تولیدات نظامی چرخش کرد و کارخانه‌هایی مانند لگماش در اورشا از تولید محصولات خانگی به ساخت مهمات روی آوردند. تقاضای غیرنظامی از روسیه نیز به‌دلیل خروج برندهای غربی افزایش یافت و کسب‌وکارهایی مانند سود هاوس از این فرصت بهره بردند.

کمبود نیروی کار، با کاهش ۲۵۰هزار نفری جمعیت بلاروس در پنج سال گذشته، به مشکلی جدی تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۵، لوکاشنکو برای جبران این کمبود با پاکستان توافقی برای پذیرش ۱۵۰ هزار مهاجر امضا کرد. تورم نیز که در سال ۲۰۲۲ به ۱۸ درصد رسید، با کنترل شدید قیمت‌ها توسط دولت مهار شد، اما این سیاست باعث خلاقیت‌هایی مانند فروش خیار و گوجه به‌عنوان «سالاد» برای دورزدن مقررات شد. صادرات سیب‌زمینی نیز ممنوع شد، اما تولیدکنندگان با برچسب‌گذاری نادرست، همچنان محصولات را صادر کردند. لوکاشنکو که بین روسیه و غرب مانور می‌دهد، به‌تازگی با مقامات آمریکایی دیدارهایی داشته تا جایگاه بین‌المللی خود را تقویت کند، اما مخالفان هشدار می‌دهند که این اقدامات نمایشی است و تغییرات اساسی رخ نداده است./ منبع