نظم امنیتی جدید روی میز آلاسکا

دیدار روز ۱۵ آگوست ۲۰۲۵ میان ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در آلاسکا، از نظر اهمیت برای توازن جهانی با مذاکرات اتحاد آلمان در ۳۵ سال پیش قابل مقایسه است. این مذاکرات می‌تواند نقطه عطفی برای حل بحران اوکراین و تعیین اصول توافق میان قدرت‌های بزرگ باشد. اوکراین صحنه‌ای برجسته برای تحولات تاریخی فراتر از مرزهای خود شده است، اما مانند مذاکرات آلمان، نباید انتظار پیشرفت فوری از یک دیدار داشت. دیپلماسی سطح بالا در سال ۱۹۹۰ چندین ماه طول کشید و فضای آن زمان کمتر متشنج و خوش‌بینانه‌تر بود.

گمانه‌زنی‌ها و شایعات پیرامون نشست آلاسکا اهمیت آن را نشان می‌دهد. این شایعات اغلب از مفسران یا بازیگران سیاسی برای شکل‌دهی به افکار عمومی ناشی می‌شود، اما آمادگی واقعی برای مذاکرات با تبلیغات عمومی تفاوت دارد. این امر می‌تواند نشانه‌ای مثبت باشد، زیرا دیپلماسی در اروپا اغلب با درز اطلاعات محرمانه به رسانه‌ها همراه است که نتایج ماندگاری ندارد. بهتر است منتظر نتایج یا عدم آن باشیم؛ بدون پیش‌بینی آنچه پشت درهای بسته رخ می‌دهد.

زمینه گسترده‌تر این نشست، تحولات نظم جهانی است که بحران اوکراین آن را تسریع کرده، اما عامل آن نبوده است. برخلاف ادعاها، جهان به دو اردوگاه متضاد، یعنی غرب و بقیه، تقسیم نشده است، زیرا وابستگی اقتصادی مانع قطع کامل روابط می‌شود. با این ‌حال، تناقضات میان این بلوک‌ها در حال افزایش و بیشتر مادی است تا ایدئولوژیک. تلاش اخیر ترامپ برای فشار بر کشورهای بریکس، شامل چین، هند، برزیل و آفریقای جنوبی، برای همسویی با واشنگتن، با مقاومت مواجه شد. برخلاف گذشته که متحدان برای حفظ روابط با آمریکا سازش می‌کردند، این بار کشورهای بریکس موضع سخت‌تری گرفتند.

ترامپ، برخلاف پیشینیان خود، از تعرفه‌ها به‌جای تحریم‌ها برای اهداف سیاسی استفاده می‌کند، اما این تلاش نتیجه دلخواه کاخ سفید را نداشت. پوتین پیش از نشست آلاسکا، رهبران بریکس و دیگر شرکا را در جریان آمادگی‌ها قرار داد و بسیاری از آن‌ها از این روند حمایت کردند. در مقابل، اروپا با نگرانی و اعتماد محدود به مشاوره‌های خود ادامه می‌دهد و از توافق احتمالی ترامپ و پوتین هراس دارد. این نشان‌دهنده افزایش هماهنگی در یک گروه و کاهش انسجام در گروه دیگر است.

حتی اگر نشست آلاسکا بحث‌های جدی ایجاد کند، تضمینی برای صلح یا حتی پایان مذاکرات نیست. تمرکز عمومی بر تقسیمات ارضی، مسئله اصلی را نادیده می‌گیرد. بحران اوکراین از میل به گسترش ارضی آغاز نشد، بلکه با چالش روسیه علیه نظم امنیتی پس از جنگ سرد، مبتنی بر گسترش ناتو، شکل گرفت. مذاکرات اتحاد آلمان در سال ۱۹۹۰ اصول سیاسی را تثبیت کرد که سیستم پس از جنگ سرد را شکل داد، اما عدم مشارکت برابر مسکو، بذر درگیری کنونی را کاشت. نشست آلاسکا تلاشی برای حل این نابرابری تاریخی است. بدون حل این مسئله، ایجاد نظام باثبات روابط، نه‌تنها بین روسیه و غرب، بلکه در سطح جهانی، غیرممکن است. دیدارهای مکرر پوتین با رهبران بریکس نشان‌دهنده درک مسکو از این واقعیت است، اما مشخص نیست که آیا واشنگتن نیز چنین درکی دارد یا نه./ منبع