چرا ائتلاف جدید گروه هشت عربی-اسلامی برای اسرائیل بد است

ائتلاف موسوم به «گروه هشت» متشکل از عربستان، مصر، اردن، امارات، ترکیه، قطر، پاکستان و اندونزی پس از جنگ اسرائیل و حماس شکل گرفت. این گروه در واکنش به تصمیم اسرائیل برای باز کردن گذرگاه رفح تنها در یک جهت، بیانیه‌ای مشترک صادر کرد و آن را اقدامی برای «اخراج مردم فلسطین از سرزمینشان» دانست. وزرای خارجه این کشورها خواستار اجرای طرح ترامپ و بازگشایی گذرگاه در هر دو جهت شدند.

ریشه‌های این ائتلاف به نشست عربی-اسلامی در ریاض در ماه نوامبر ۲۰۲۳ بازمی‌گردد که پس از حمله حماس و آغاز جنگ برگزار شد. در آن نشست، اعضای اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی موضعی واحد اتخاذ کردند و کمیته‌ای مشترک شامل عربستان، اندونزی، ترکیه، قطر، اردن، مصر، نیجریه و فلسطین تشکیل شد تا با قدرت‌های بزرگ برای برقراری آتش‌بس و کمک‌های بشردوستانه هماهنگ شود.

در طول سال ۲۰۲۴، نمایندگان این گروه در نشست‌های سازمان ملل درباره غزه بیانیه‌های مشترک صادر کردند و در آمریکا و اروپا نیز برای پیشبرد دستور کار خود فعالیت داشتند. در ماه سپتامبر ۲۰۲۵، وزرای خارجه بیانیه‌ای صادر کردند که حمایت از طرح ترامپ را اعلام می‌کرد. آنان بر پایان جنگ، ارائه کمک‌های بشردوستانه، آزادی گروگان‌ها، جلوگیری از آوارگی فلسطینیان، عقب‌نشینی کامل اسرائیل، بازسازی غزه و ایجاد مسیر صلح عادلانه بر اساس راه‌حل دو دولت تأکید کردند.

در ماه نوامبر ۲۰۲۵، هفت وزیر خارجه در استانبول گردهم آمدند تا اجرای مرحله نخست طرح ترامپ پس از توافق آتش‌بس میان اسرائیل و حماس را بررسی کنند. چند روز پیش از تصویب قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت، این گروه بیانیه‌ای دیگر صادر کرد و حمایت خود را از طرح ترامپ به‌عنوان‌ مسیر حیاتی برای صلح و ثبات منطقه و تحقق حق تعیین سرنوشت فلسطینیان اعلام نمود.

این جنگ موفق شد بستری مشترک میان هشت کشور عربی و اسلامی ایجاد کند که پیش‌تر هرگز به‌عنوان‌ یک مجموعه همکاری نکرده بودند و حتی برخی از آن‌ها رقیب یکدیگر محسوب می‌شدند. رهبران این کشورها اکنون با یک چشم به واشنگتن و با چشم دیگر به افکار عمومی داخلی می‌نگرند. تحت ریاست ترامپ، ایالات متحده، متحد همه این کشورهاست و روابط شخصی با رئیس‌جمهور می‌تواند منافع نظامی، امنیتی و اقتصادی برای آنان به همراه داشته باشد.

هر یک از این کشورها جاه‌طلبی‌های خاص خود را دارند و مشارکت در گروه هشت می‌تواند به تحقق آن‌ها کمک کند، چه از طریق معاملات تسلیحاتی و فناوری پیشرفته و چه از طریق بهبود جایگاه داخلی و منطقه‌ای. افکار عمومی در کشورهایی چون اندونزی و پاکستان نیز به‌شدت تحت تأثیر مسئله فلسطین است و رهبران برای حفظ مشروعیت خود ناگزیر به واکنش هستند.

این ائتلاف جدید انسجام چندانی ندارد و اعضای آن منافع و دستور کارهای متفاوتی دارند. با این حال، تشکیل آن پیامد ناخواسته جنگ بوده و برای اسرائیل خبر خوبی نیست. چهار کشور عضو با اسرائیل روابط دیپلماتیک دارند و سه یا چهار کشور دیگر نیز بالقوه نامزد عادی‌سازی هستند. ترکیه و قطر تلاش می‌کنند نقش رهبری در بازسازی غزه و شکل‌دهی به رهبری جدید آن ایفا کنند.

برای مقابله با این ائتلاف، اسرائیل باید روابط دوجانبه خود را با هر یک از این کشورها تقویت کند و سیاستی فعال و غیرتقابلی در قبال مسئله فلسطین اتخاذ نماید تا زمینه مشترک ائتلاف تضعیف شود. نمونه‌ای از این رویکرد امضای قرارداد گازی جدید با مصر و احتمال دیدار نتانیاهو با سیسی است. در نهایت، زمانی که رهبران این کشورها از نظر داخلی احساس امنیت بیشتری کنند، سیاست‌های جداگانه و دوستانه‌تری نسبت به اسرائیل اتخاذ خواهند کرد که با منافع واقعی آنان هم‌سو است./ منبع