سه سال جنگ در اوکراین: آیا تحریم‌ها علیه روسیه تأثیری داشته‌اند؟

تحریم‌های ایالات متحده و متحدانش علیه روسیه پس از تهاجم به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ که به تحریم‌های اعمال‌شده پس از الحاق کریمه در سال ۲۰۱۴ اضافه شدند، با هدف انزوای روسیه از سیستم مالی جهانی، کاهش سودآوری بخش انرژی و تضعیف توان نظامی آن اعمال شدند. با انتخاب مجدد دونالد ترامپ، ابهاماتی درباره آینده حمایت آمریکا از اوکراین ایجاد شد، اما دولت او تحریم‌های دوره جو بایدن را لغو نکرده یا کاهش نداده است. با ادامه مذاکرات آتش‌بس بدون نتیجه، ترامپ تهدید به اعمال تعرفه‌های جدید و افزایش ارسال تسلیحات به اوکراین کرده تا روسیه را به مذاکره وادار کند.

بخش مالی: آمریکا در سال ۲۰۲۲ با مسدودکردن پنج میلیارد دلار از دارایی‌های بانک مرکزی روسیه در آمریکا، تلاش کرد تا از تقویت روبل جلوگیری کند. چندین بانک بزرگ روسیه از سیستم سوئیفت حذف شدند، و تجارت اوراق بهادار روسیه برای سرمایه‌گذاران آمریکایی ممنوع شد، که هشتاد درصد دارایی‌های بانکی روسیه را تحت تأثیر قرار داد. دارایی‌های افراد تحریم‌شده از جمله پوتین نیز هدف قرار گرفت.

انرژی: آمریکا در مارس ۲۰۲۲ واردات نفت خام، گاز طبیعی مایع، و زغال‌سنگ روسیه را ممنوع کرد و سرمایه‌گذاری در شرکت‌های انرژی روسیه را محدود نمود. در دسامبر ۲۰۲۲، آمریکا و گروه هفت سقف قیمتی برای نفت خام روسیه تعیین کردند. در سال ۲۰۲۴، واردات اورانیوم غنی‌شده روسیه ممنوع شد، هرچند برخی شرکت‌های آمریکایی تا سال ۲۰۲۸ معافیت دریافت کردند.

فناوری نظامی: وزارت بازرگانی آمریکا صادرات محصولات پیشرفته مانند تجهیزات هواپیما و نیمه‌رساناها به روسیه را محدود کرد، که شامل کالاهای تولیدی سایر کشورها با فناوری آمریکایی نیز می‌شود.

سایر بخش‌ها: در ژانویه ۲۰۲۴، آمریکا و گروه هفت صادرات الماس روسیه را تحریم کردند که در سال ۲۰۲۲ حدود چهار میلیارد دلار درآمد داشت. همچنین شرکت‌هایی در چین، ترکیه و امارات که به دورزدن تحریم‌ها کمک می‌کردند، تحریم شدند.

تحریم‌ها با همکاری اتحادیه اروپا و دیگر شرکا اعمال شدند. اتحادیه اروپا دارایی‌های بانک مرکزی روسیه (بیش از ۳۳۰ میلیارد دلار، عمدتاً در بلژیک) را مسدود کرد و صادرات برخی سخت‌افزارهای نظامی به روسیه و متحدانش مانند ایران را ممنوع نمود. تایوان نیز صادرات تراشه‌های محاسباتی به روسیه را محدود کرد. اما اتحادیه اروپا به دلیل وابستگی به گاز روسیه (چهل درصد گاز و ۳۳ درصد نفت خام در زمان تهاجم) نتوانست ممنوعیت کامل اعمال کند؛ هر چند در سال ۲۰۲۲ واردات نفت خام و در سال ۲۰۲۳ محصولات نفتی تصفیه‌شده را ممنوع کرد و قول داد تا پایان سال ۲۰۲۷ واردات گاز را متوقف کند. برخی کشورها مانند چین و هند با افزایش خرید نفت و گاز روسیه، از این فرصت به‌نفع خود استفاده کردند.

تحریم‌ها به اقتصاد روسیه آسیب زده‌اند؛ به‌ویژه با کاهش درآمدهای نفت و گاز پس از سقف قیمتی دسامبر ۲۰۲۲ و تهدید به مصادره دارایی‌های بانک مرکزی. با این حال، اقتصاد روسیه با رشد ۳.۶ درصدی تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۴ (بیش از آمریکا و بسیاری از کشورهای غربی) به دلیل هزینه‌های جنگی بالا، فروپاشی اقتصادی را تجربه نکرده است. روسیه با استفاده از «ناوگان سایه» تانکرهای نفتی، افزایش صادرات به چین و هند، و تجارت با روبل و یوان (۹۲ درصد تجارت با چین در سال ۲۰۲۳) تحریم‌ها را دور زده است. برخی حامیان تحریم‌ها معتقدند این اقدامات برای ارسال پیام نقض هنجارهای بین‌المللی و ایجاد اختلال در تأمین کالاهای حیاتی مانند دارو و قطعات هواپیما مؤثر بوده و با گذشت زمان فشار بیش‌تری ایجاد خواهد کرد.

ترامپ پایان جنگ اوکراین را وعده انتخاباتی خود قرار داد و از آوریل ۲۰۲۵ تهدید به اعمال تحریم‌های جدید، از جمله تعرفه‌های صد درصدی، کرده است. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز در می ۲۰۲۵ اعلام کرد که اتحادیه اروپا آماده اعمال تحریم‌های بیشتر بر بخش‌های انرژی و مالی روسیه است. مذاکرات مستقیم روسیه و اوکراین در استانبول در می ۲۰۲۵، تحت فشار دولت ترامپ، بدون حضور پوتین، ترامپ یا زلنسکی، نتیجه‌ای نداشت. در جولای ۲۰۲۵، آمریکا با ناتو توافقی برای ارسال تسلیحات بیشتر به اوکراین، از جمله موشک‌های پاتریوت، امضا کرد، و ترامپ از پوتین به دلیل عدم پیشرفت در مذاکرات انتقاد کرد./ منبع