چرا کرملین بر برگزاری انتخابات در اوکراین اصرار می‌ورزد؟

کرملین پیام داده که روسیه تا زمانی که ولادیمیر زلنسکی – که او را رهبر نامشروع می‌داند – در قدرت بماند، توافق صلح با اوکراین را امضا نخواهد کرد. مقامات روسی خواستار برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در کی‌یف‌اند. البته نه به‌دلیل باور به فرآیند دموکراتیک، بلکه از آنجا که معتقدند رأی‌گیری می‌تواند بحران سیاسی و اجتماعی در اوکراین ایجاد کند. درک ولادیمیر پوتین از دموکراسی چنان تحریف‌شده است که آن را تنها منبع بی‌ثباتی می‌بیند.

مسئله دیدار پوتین و زلنسکی یکی از بزرگ‌ترین موانع در مذاکرات صلح روسیه-اوکراین با میانجی‌گری ایالات متحده است. زلنسکی و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مشتاق برگزاری این دیدارند، اما کرملین به‌شدت از تعهد اجتناب می‌ورزد. پوتین نمی‌خواهد ترامپ را مستقیماً رد کند، بنابراین شرایط اضافی تحمیل می‌کند – مانند برگزاری در مسکو – و زمان را کش می‌دهد. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، اخیراً گفت حتی در صورت برگزاری اجلاس، امضای اسناد قانونی با زلنسکی ناممکن است زیرا او رهبر نامشروعی است. این رویکرد، دیدگاه پوتین از جهان را آشکار می‌کند.

ادعاهای مقامات روسی درباره نامشروعیت زلنسکی پس از انقضای رسمی دوره ریاست‌جمهوری او در سال گذشته شدت گرفت. اما طبق قانون اوکراین، زلنسکی همچنان رهبر مشروع است. قانون منع انتخابات تحت وضعیت جنگی (تحت قانون اساسی، رئیس‌جمهور تا انتخاب جانشین در قدرت می‌ماند) و قانون اساسی اوکراین، که رئیس‌جمهور را تا جانشینی معتبر نگه می‌دارد، این را تأیید می‌کند. با این حال، پوتین، که زمانی قانون‌گرا بود، از این استدلال‌ها قانع نشده و اصرار دارد اوکراین ابتدا رئیس‌جمهور مشروع انتخاب کند تا توافق صلح ممکن شود.

ریشه این لجاجت در طبیعت اقتدارگرایی روسی است. در سیستم اقتدارگرا، همه‌چیز به یک حاکم وابسته است: سیاست، افکار عمومی و حتی وجود دولت. رهبری روسیه این دیدگاه را بر دیگر کشورها، از جمله اوکراین، فرافکنی می‌کند و باور دارد جایگزینی زلنسکی می‌تواند مقاومت نظامی اوکراین را متوقف کند. پوتین با کمک مدیران سیاسی حکومت می‌کند و قدرت آن‌ها در تأثیر بر انتخابات و دستکاری افکار عمومی را می‌داند. بنابراین، کرملین انتخابات آزاد و منصفانه را غیرقابل‌پیش‌بینی و دوره‌ای آسیب‌پذیر برای بهره‌برداری دشمنان داخلی و خارجی می‌بیند. تظاهرات مخالفان پس از تقلب گسترده در انتخابات مجلس روسیه در سال ۲۰۱۱، دیدگاه پوتین را تثبیت کرد.

پوتین سال‌ها از «تلاش‌های غربی» برای دخالت در انتخابات روسیه شکایت کرده، اما خود مسکو ید طولایی در دخالت انتخاباتی دارد؛ مسکو به‌طور منظم از نیروهای سیاسی دوست در کشورهای دموکراتیک «دشمن» حمایت می‌کند تا قدرت را به‌دست بگیرند یا حداقل با اعتراضات و بحران‌های سیاسی، کشور را بی‌ثبات کنند. با این حال، نامزدهایی که کرملین می‌تواند حمایت کند، نامشخص است. ویکتور مدودچوک، همدست قدیمی پوتین، که در سال ۲۰۲۲ در ازای اسرای اوکراینی آزاد شد، اکنون در روسیه زندگی می‌کند، از جنبش «اوکراین دیگر» حمایت می‌کند و مقالات درباره آینده اوکراین منتشر می‌نماید.

میکولا آزارف، نخست‌وزیر سابق اوکراین، که در سال ۲۰۱۴ به روسیه گریخت، از ایجاد جنبشی برای «اتحاد کسانی که می‌خواهند اوکراین مسیر توسعه عادی داشته باشد» سخن می‌گوید. ویکتور یانوکوویچ، رئیس‌جمهور سابق فراری از انقلاب یورومیدان سال ۲۰۱۴، در یکم سپتامبر پس از سه سال سکوت عمومی، ادعاهای پوتین در اجلاس سازمان همکاری شانگهای مبنی بر اینکه جنگ اوکراین از کودتای سال ۲۰۱۴ و تلاش‌های غرب برای پیوستن کی‌یف به ناتو آغاز شد را تأیید کرد. آیا کرملین باور دارد این افراد می‌توانند در اوکراین امروز موفق شوند یا نه؟ واقعیت روشن است: نمی‌توانند. تنها چهره طرفدار روسیه در نظرسنجی‌های احتمالی انتخابات، یوری بویکو، نماینده مجلس و وزیر انرژی و معاون نخست‌وزیر دولت یانوکوویچ، است که حدود یک‌ونیم درصد حمایت دارد.

با توجه به عدم حمایت از سیاست‌مداران طرفدار روسیه، تاکتیک منطقی‌تر برای کرملین، بی‌ثبات‌سازی کلی اوکراین است. افسانه وحدت زیر یک پرچم، بخش کلیدی سیستم پوتینی است و جهان‌بینی اقتدارگرا حکم می‌کند که انتخابات رقابتی این وحدت را تضعیف کند. کرملین احتمالاً باور دارد انتخابات اوکراین می‌تواند حمایت از جنگ و رهبران فعلی را در گروه‌های اجتماعی مهم – مانند ارتش – کاهش دهد. کرملین همچنین محاسبه می‌کند که برخی مناطق اوکراین، که هنوز طرفدار روسیه می‌بیند (عمدتاً خارکیف و اودسا)، نتیجه انتخابات را به‌چالش بکشند. رهبری روسیه به‌یاد دارد چگونه بحران سیاسی اوکراین در سال ۲۰۱۴ فرصتی برای الحاق کریمه و حمایت از شورشیان شرق اوکراین فراهم کرد. اما تهاجم تمام‌عیار سال ۲۰۲۲ نشان داد چقدر اوضاع تغییر کرده است؛ امید کرملین به استقبال اوکراینی‌ها از ارتش روسیه، اشتباهی فاحش بود.

پس از سه‌سال‌و‌نیم جنگ بی‌رحمانه، پایه و اساس کمتری برای باور به احساسات طرفدار روسیه قابل‌توجه در جامعه اوکراین وجود دارد. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد رقیب اصلی زلنسکی، والری زالوژنی، فرمانده سابق نیروهای مسلح اوکراین، است: کسی که نمی‌توان او را به همدلی با طرفداران روسیه متهم کرد. با این حال، رهبری روسیه عادت کرده اعتقادات خود را بر واقعیت‌های میدانی ترجیح دهد – هرچند این واقعیت‌ها برای دیگران روشن باشد. به ‌همین دلیل، کرملین همچنان باور دارد انتخابات ریاست‌جمهوری می‌تواند اوکراین را از درون تضعیف کند و بر برگزاری سریع آن اصرار خواهد ورزید./ منبع