سیاهچاله جاسوسی اسرائیل در لبنان چگونه عمل کرد؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشت تحلیلی «سیاهچالهای به نام مزدوران اسرائیل در لبنان» در خبرگزاری فارس به قلم سوسن کعوش به بررسی ابعاد و پیامدهای نفوذ گسترده موساد در ساختارهای امنیتی و اجتماعی لبنان، شیوههای جذب جاسوسان و تأثیر آن بر توان عملیاتی حزبالله میپردازد؛ نویسنده با رویکردی تحلیلی، این پدیده را عامل تغییر در موازنه امنیتی و اثبات آسیبپذیری مقاومت لبنان در مقابل عملیاتهای کمینگرایانه و فناوریمحور اسرائیل ارزیابی میکند.در ادامه چکیدهای از یادداشت را میخوانید.
در هفتههای اخیر، گزارشهای رسانهای مختلفی درباره بازداشت چندین فرد در لبنان به اتهام همکاری با اسرائیل و جاسوسی از حزبالله و گروههای مقاومت منتشر شده است که بار دیگر میزان نفوذ و عمق عملیات جاسوسی اسرائیل در لبنان را برجسته ساخته است. بر اساس شواهد، عامل کلیدی موفقیت موساد در نفوذ به ساختارهای حزبالله جذب نیروهای محلی برای جاسوسی بوده است؛ مسئلهای که نقشی پررنگ در تلفات حزبالله طی آخرین درگیریها داشته است. مقامات لبنانی اعلام کردهاند که دستکم چهار نفر به اتهام جاسوسی بازداشت شدهاند. یکی از این افراد، پس از بازگشت مخفیانه از فلسطین اشغالی، اذعان کرده که ابزارهای پیشرفته جاسوسی برای ثبت و ارسال اطلاعات از مراکز حساس لبنان را از اسرائیل دریافت کرده و فعالیتش را از زمان آغاز جنگ غزه در اکتبر ۲۰۲۳ شروع کرده است. دیگری، عضو حزبالله از روستای مرزی بیت لیف، با فریب در شبکههای اجتماعی، اطلاعات حساسی از رهبران جنبش به اسرائیل منتقل کرده و حتی به فلسطین اشغالی سفر کرده است. همچنین فرد سومی که خانوادهاش سابقه نزدیکی با حزبالله داشته، برای دریافت مبالغ قابل توجهی، اطلاعات مربوط به مراکز و انبارهای تسلیحات را جمعآوری و به اسرائیل منتقل و در ترکیه با افسران موساد دیدار داشته است. فرد چهارم نیز از منطقه بقاع، منطقهای که اخیراً هدف حملات شدید اسرائیل بوده، بازداشت و جهت تحقیقات بیشتر تحویل مراجع ذیربط شده است.
در جریان جنگ اخیر، سرعت و شدت حملات اسرائیل علیه حزبالله به سطح نفوذ اطلاعاتی و اتکای شدید آن به شبکه جاسوسان داخلی اشاره داشت. این شبکهها نهتنها اطلاعات کلیدی در اختیار موساد قرار میدادند، بلکه در ثبت پیامد حملات و هدایت عملیات جستوجو و امداد نیز نقش داشتند. گاه اتباع خارجی نیز در محل بمبارانها دستگیر و از ابزارهای دیجیتال آنان شواهدی به دست آمده است. ویدئوهایی از بازجویی این افراد در فضای مجازی منتشر شد. درگیریهای مرزی پس از آغاز جنگ غزه تصاعد یافت و تا پیش از توافق آتشبس در ۲۷ نوامبر، حملات اسرائیل به شبکه ارتباطی، فرماندهان، اعضا و غیرنظامیان زیادی را هدف قرار داد.
از سوی دیگر، برخی مقامات لبنانی نسبت به نقش حسابهای جعلی متعلق به موساد در پلتفرمهایی مانند فیسبوک برای جذب شهروندان لبنانی هشدار دادهاند؛ بسیاری از افراد در نتیجه بحران اقتصادی و اجتماعی لبنان که پس از فروپاشی ۲۰۱۹ شدت گرفته، به همکاری با اسرائیل روی آوردهاند و این امر آسیبپذیری جامعه لبنان را در برابر فعالیتهای جاسوسی افزایش داده است. بر اساس قانون لبنان نیز هرگونه ارتباط با اسرائیل جرم تلقی میشود و مجازات دارد.
اسرائیل در درگیریهای اخیر با بهرهگیری از یک شبکه پیچیده اطلاعاتی و نفوذ درونی توانست موازنه را تغییر دهد. در حالیکه پیشتر سه تلاش برای ترور دبیرکل حزبالله در سال ۲۰۰۶ ناکام بود، در جنگ اخیر او تا پناهگاه عمیقی در جنوب بیروت ردیابی و سرانجام با حمله سنگین هوایی به شهادت رسید. پیش از ترور نیز فرماندهان ارشد دیگر هدف قرار گرفته بودند و ارتش و موساد اسرائیل پس از ناکامیهای سال ۲۰۰۶، در دو دهه گذشته قدرت اطلاعاتی خود را با تشکیل یگانهای تخصصی چون ۸۲۰۰ و آمان، گردآوری دادههای گسترده و تحلیل عمیق ارتقا دادند. این تحولات در کنار تمرکز بیشتر بر لایههای اجتماعی، سیاسی و نظامی حزبالله و ارتباطهای آن با ایران و سوریه، توان جمعآوری اطلاعات و تاثیرگذاری اسرائیل را به شدت تقویت کرده است.
همچنین درگیری در سوریه محیطی فراهم کرد تا دادههای ارزشمندی از مبارزان حزبالله به دست آید؛ اطلاعیههای درگذشت، مراسم تشییع شهدا، و شبکههای اجتماعی منبعی برای شناسایی افراد و حلقههای نزدیک به آنان ایجاد کرد. همزمان حضور نیروهای حزبالله در سوریه ظرفیت نظارت داخلی گروه را تضعیف و راه نفوذ موساد و دیگر نهادهای اطلاعاتی را باز کرد. یزید صایغ، پژوهشگر غربآسیا، اشاره میکند که ورود گسترده نیروهای جدید و تبادل اطلاعات با نهادهای امنیتی سوری و روسی، انسجام و مراقبت انحصاری حزبالله را متحول ساخت و زمینهساز افزایش نفوذ اسرائیل شد.
در کنار توانمندی جاسوسی انسانی، اسرائیل با بهکارگیری فناوریهای پیشرفته مانند ماهوارههای جاسوسی، پهپادها، و ابزارهای سایبری موفق شد اطلاعات روزمره اعضای کلیدی حزبالله، تحرکات، محل اقامت و حتی روابط نزدیکان آنان را رصد کند. ابزارهای شنود مخفی و تحلیل کلاندادهها، تغییر در رفتار معمول فرماندهان و نیروها را شناسایی و به ارتش اسرائیل امکان حملات هدفمند و برنامهریزی دقیق داد. نتیجه این جمعآوری اطلاعات آن بود که اسرائیل در سه روز نخست حملات گسترده به لبنان توانست سه هزار هدف را با دقت انتخاب و بمباران کند.
در عین حال، هرچند اسرائیل با ترور دبیرکل حزبالله و وارد آوردن خسارتهای سنگین به این گروه مدعی غلبه اطلاعاتی شد، تحلیلگران باور دارند که مقاومت لبنان هنوز ظرفیت عملیاتی و ضربهپذیری اسرائیل را حفظ کرده است. نبرد اطلاعاتی و سایهروشنهای جنگ لبنان و اسرائیل به دهه ۱۹۸۰ بازمیگردد؛ مقاومتی که ابتدا با انفجار مقر شاباک در صور خود را نشان داد و با عبور از جنگهای مختلف از جمله جنگ ۳۳ روزه ۲۰۰۶ و استفاده از شبکههای لجستیک در جهان، ابعاد تازهای یافته است. رویکرد حزبالله در جمعآوری منابع مالی و توسعه روشهای پنهانکاری در مقابله با عملیات اطلاعاتی اسرائیل همواره چالشی جدی برای موساد بوده است.
در نهایت، با وجود موفقیتهای نسبی اسرائیل در بهرهبرداری از نفوذ انسانی و فناوریهای نوین، نبرد میان دو طرف همچنان ادامه دارد و تغییر موازنهها، با تحولات میدانی و اطلاعاتی گره خورده است؛ چنانکه امتیاز نسبی در یک مقطع تاریخی هرگز تضمینی بر تثبیت برتری برای هیچیک از طرفین نبوده است./منبع
