بازگشت علی لاریجانی

انتصاب علی لاریجانی به سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران واجد ابعاد داخلی و بین‌المللی است، اما نشانه تغییر بنیادین در سیاست‌های داخلی یا خارجی محسوب نمی‌شود. این تحوّل، بازتابی از جابه‌جایی توازن قدرت در تهران پس از شکست‌های جنگ دوازده‌روزه با اسرائیل است. رهبر ایران از این انتصاب برای ایجاد انسجام میان نخبگان، بازگرداندن حرفه‌ای‌گری پس از ناکامی‌های امنیتی و مدیریت روابط با چین، روسیه و غرب بهره می‌گیرد. لاریجانی جایگزین علی‌اکبر احمدیان شد که دوران مسئولیتش با انتقادها و حوادثی چون حملات نظامی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای همراه بود.

علی لاریجانی، متولد ۱۹۵۸ در عراق، سابقه طولانی در ساختار سیاسی ایران دارد. او فعالیت خود را به‌عنوان معاون پارلمانی فرمانده کل سپاه پاسداران آغاز کرد و در دهه ۱۳۶۰ معاون وزیر بود. او در دولت اکبر هاشمی رفسنجانی مدتی وزیر فرهنگ و سپس رئیس سازمان صداوسیما شد. در این دوره رویکردی محافظه‌کار داشت. در دولت محمود احمدی‌نژاد، دبیر شورای عالی امنیت ملی شد اما در سال ۲۰۰۷ به‌دلیل اختلاف کنار گذاشته شد. سپس ریاست مجلس را بر عهده گرفت و طولانی‌ترین دوره این سمت را تجربه کرد. در دوره حسن روحانی از برجام حمایت کرد. از سال ۲۰۱۹ با کناررفتن برادرش صادق لاریجانی از قوه قضاییه و ردصلاحیت در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ نفوذ سیاسی او کاهش یافت. با این حال در سال‌های ۱۴۰۳ و‌ ۱۴۰۴ به عرصه بازگشت، به‌عنوان نماینده ویژه رهبر به لبنان و روسیه سفر کرد و در جریان جنگ دوازده‌روزه مواضع تندی علیه مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی داشت.

لاریجانی شخصیتی وحدت‌بخش در ساختار سیاسی است. سوابقش در دولت‌های اصولگرا و حمایت از روحانی، او را میان جناح‌های مختلف قابل‌قبول کرده و تجربه‌اش در سپاه، اعتبارش را در این نهاد افزایش داده است. او نزد رهبر ایران مورد اعتماد است زیرا با وجود ردصلاحیت، هیچ‌گاه علیه نظام موضع‌گیری نکرد. انتصاب او فرصتی برای بازگرداندن حرفه‌ای‌گری به ساختار امنیتی ارزیابی می‌شود. پیش از این انتصاب، در مذاکرات با آمریکا در ماه‌های اخیر نقش مشاور راهبردی داشت؛ امری که بیانگر بی‌اعتمادی به احمدیان برای مدیریت مذاکرات حساس بود.

لاریجانی با پیشینه مدیریتی، سیاسی و فنی، نسبت به احمدیان توانایی بیشتری در مدیریت شرایط پیچیده کنونی دارد. تشکیل شورای دفاع ملی مشابه دوران جنگ ایران و عراق، نشانگر تلاش برای بازسازی ساختار قدرت در آستانه تغییرات سیاسی و احتمال تشدید درگیری با اسرائیل یا آمریکا است. تغییر ترکیب داخلی شورای عالی امنیت ملی نیز مشهود است؛ مسعود پزشکیان احتمالاً با لاریجانی راحت‌تر همکاری خواهد کرد.

لاریجانی روابط نزدیکی با چین و روسیه دارد. سفیر جدید ایران در چین از نزدیکان او است که در انعقاد سند همکاری ۲۵ساله با چین نقش داشت. او ارتباط دیرینه با ولادیمیر پوتین دارد. در کنار این، تجربه مذاکرات هسته‌ای و آشنایی با کشورهای اروپایی و آمریکا موقعیت ویژه‌ای برای مدیریت روابط غرب فراهم می‌کند. با وجود مواضع نسبتاً ملایم‌تر در موضوع حجاب، سوابقی چون تهدید مدیرکل آژانس و حمایت از حمله به سفارت انگلیس نشان می‌دهد وفادار به اصول ایدئولوژیک نظام است. این انتصاب می‌تواند تلاشی برای نمایش چهره‌ای نرم‌تر در شرایط بحران پس از جنگ دوازده‌روزه و تقویت جایگاه لاریجانی در آستانه جانشینی رهبری باشد./ منبع