بررسی نوسانات بازار نفت در پی جنگ ایران و اسرائیل

درگیری‌های ژوئن ۲۰۲۵ بین اسرائیل و آمریکا در یک‌سو و ایران در سوی دیگر، باعث نوسانات قابل‌توجهی در قیمت‌های نفت خام شد. حملات اسرائیل از ۱۲ ژوئن به اهداف سیاسی و زیرساختی ایران، از جمله تأسیسات هسته‌ای، و حملات آمریکا در ۲۱ ژوئن به سایت‌های هسته‌ای فردو، نطنز و اصفهان، قیمت نفت «وست تگزاس اینترمیدیت» (WTI)  را تا پانزده درصد نسبت به اوایل ژوئن به بالای ۷۵ دلار در هر بشکه رساند، که بالاترین سطح در پنج ماه بود. با این حال، پس از حمله محدود و اعلام‌شده ایران به پایگاه آمریکایی العدید در قطر در ۲۳ ژوئن و آتش‌بس اسرائیل و ایران در ۲۴ ژوئن، قیمت‌ها ۱۰ درصد کاهش یافت و به ۷۳.۲ دلار، یعنی سطح پیش از بحران، بازگشت.

نوسانات نفت به‌دلیل نگرانی از اختلال در عرضه از منطقه خلیج‌فارس، که چهل درصد تولید جهانی نفت را تأمین می‌کند، روی داد. تنگه هرمز که بیست درصد نفت مصرفی جهان و ۳۰ درصد تجارت مواد معدنی را منتقل می‌کند، و عربستان به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت (۶.۷ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۳)، نقاط کلیدی آسیب‌پذیر هستند. ایران، با صادرات ۱.۳ میلیون بشکه در روز (عمدتاً به چین)، در گذشته با حملات به زیرساخت‌های نفتی عربستان و امارات از طریق نیروهای متحد مانند حوثی‌های یمن، بازارها را متأثر کرده است. در درگیری بین اسرائیل و ایران، اسرائیل یک پالایشگاه و انبار محصولات پالایشی در تهران را هدف قرار داد، اما زیرساخت‌های صادراتی نفت ایران آسیبی ندید.

با وجود آتش‌بس، خطر تشدید تنش باقی است، زیرا میزان خسارت به برنامه هسته‌ای ایران نامشخص است. ایران بعید است به‌طور مستقیم تنگه هرمز یا زیرساخت‌های نفتی خلیج‌فارس را هدف قرار دهد، زیرا این امر باعث رویارویی نظامی با آمریکا و زیان به صادرات خودش به چین می‌شود. با این حال، حملات نیابتی توسط حوثی‌ها می‌تواند قیمت‌ها را موقتاً افزایش دهد؛ هرچند بعید است به‌دلیل مداخله احتمالی آمریکا و تقویت حفاظت از عربستان پس از تجربه حملات سال ۲۰۱۹ علیه این کشور،  اختلالی در پایداری قیمت نفت ایجاد کند. سناریوی بدبینانه مانند مین‌گذاری گسترده در تنگه هرمز یا حملات مستقیم ایران، می‌تواند قیمت‌ها را به بالای صد دلار ببرد؛ به‌ویژه با توجه به ظرفیت محدود کشتی‌های مین‌روب آمریکا و متحدانش.

افزایش پایدار قیمت نفت، خطر کندی اقتصاد جهانی را افزایش می‌دهد؛ به‌ویژه برای اقتصادهای نوظهور با بنیان‌های ضعیف‌تر. در آمریکا، این می‌تواند تورم را ۰.۲ تا ۰.۴ درصد و رشد اقتصادی را ۰.۱ تا ۰.۳ درصد کاهش دهد، سیاست‌گذاری فدرال رزرو را پیچیده کند و با تعرفه‌های گسترده ‌ترامپ، عدم اطمینان را تشدید کند. اگر قیمت نفت به ۱۳۰ دلار (سطح ۲۰۲۲) برسد، رشد تولید ناخالص داخلی آمریکا (پیش‌بینی ۱.۸ درصد در سال ۲۰۲۵) ممکن است به صفر برسد. ذخایر راهبردی نفت (۵.۳ میلیون بشکه در روز، عمدتاً از عربستان) می‌تواند شوک اولیه را کاهش دهد، اما افزایش پایدار قیمت‌ها همچنان اقتصاد جهانی را تهدید می‌کند. بازارهای مالی نیز با وجود عدم تغییر نه‌چندان قیمت دلار، اوراق قرضه و طلا و همچنین تداوم ثبات سهام آمریکا، نشان می‌دهند نگرانی اصلی روی قیمت نفت متمرکز است./ منبع