بمب‌های الکترومغناطیسی و تهدید زیرساخت‌های حیاتی

بمب‌های الکترومغناطیسی (EMB) نوعی سلاح انرژی هدایت‌شده هستند که با انتشار امواج الکترومغناطیسی در طیف مایکروویو، توانایی اختلال و تخریب سیستم‌های الکترونیکی شامل شبکه‌های ارتباطی، سیستم‌های کنترل، رایانه‌ها و زیرساخت‌های برق و امنیتی را دارند. این سلاح‌ها به‌طور ویژه قادرند عملکرد زیرساخت‌های حیاتی را فلج کنند و از مزایایی مانند سرعت نور، پوشش گسترده اهداف، قابلیت استفاده در تمام شرایط جوی و سادگی نسبی در عملیات و هدایت برخوردارند. بمب‌های الکترومغناطیسی از سکوهای متنوعی مانند موشک‌های کروز، پهپادها، مهمات هوابرد و برخی راکت‌ها و توپخانه‌ها قابل پرتاب هستند و خطراتی هم در محیط زمینی و هم در فضا ایجاد می‌کنند.

امواج الکترومغناطیسی از طریق نقاط ورودی سیستم‌ها، شامل اتصالات خارجی مانند آنتن‌ها و کابل‌ها و همچنین نقص‌های حفاظتی و منافذ داخلی، به درون تجهیزات نفوذ کرده و قادرند طیف وسیعی از سامانه‌ها را از کار بیندازند. این سامانه‌ها شامل تلفن، ارتباطات، برق، امنیت، خودروها، هواپیماها، پهپادها، تانک‌ها، کشتی‌ها و سیستم‌های موشکی می‌شوند. حتی تأسیسات زیرزمینی نظامی و مراکز فرماندهی و کنترل و تأسیسات هسته‌ای نیز از این تهدید در امان نیستند. امواج با شدت پایین اختلال موقت ایجاد می‌کنند و امواج پرقدرت می‌توانند سیستم‌ها را به‌طور کامل نابود کنند.

بمب‌های مایکروویوی دارای توانایی همزمان تخریب یا ایجاد اختلال در چند هدف هستند، از جاذبه مستقل‌اند و معمولاً آسیب جانبی محدودی به انسان و محیط وارد می‌کنند. تاکنون کاربرد عملی بمب‌های الکترومغناطیسی برای غیرفعال‌سازی سیستم‌های الکترونیکی مستندسازی نشده است، اما سلاح‌های مشابهی مانند بمب‌های گرافیتی در گذشته استفاده شده‌اند که با پراکنده‌کردن الیاف گرافیتی موجب اتصال کوتاه در شبکه‌های برق می‌شدند و زیرساخت‌های عراق و صربستان را در جنگ‌های مختلف فلج کردند.

انواع غیرهسته‌ای بمب‌های الکترومغناطیسی شامل سلاح‌های با پهنای باند وسیع و باریک هستند. سیستم‌های پهنای باند وسیع به‌طور یک‌بار مصرف برای اهداف گسترده طراحی شده‌اند و امواج بمب‌های الکترومغناطیسی را در همه جهات منتشر می‌کنند، در حالی که سیستم‌های باریک‌پهنه متمرکز و با شدت بالا، امکان هدف‌گیری دقیق و شلیک چندباره را فراهم می‌کنند. روش‌های تولید شامل ژنراتورهای فشرده‌سازی شار مغناطیسی، ژنراتورهای مغناطیسی-هیدرودینامیک و منابع مایکروویو با فرکانس عملیاتی تنظیم‌شده است که می‌توانند روی انواع سکوی پرتاب نصب شوند.

برای به حداکثررساندن اثر تخریبی، عوامل متعددی مانند نوع بمب، توان خروجی، مدت‌زمان پالس و تطبیق فرکانس با اجزای هدف اهمیت دارند. ارتفاع انفجار نیز باید برای پوشش بهینه منطقه و شدت مناسب تابش متعادل شود. تهدیدات ناشی از بمب‌های الکترومغناطیسی شامل خطرات زمینی و فضایی است؛ این سلاح‌ها می‌توانند شبکه‌های برق، سیستم‌های حیاتی، زیرساخت‌های ارتباطی و ماهواره‌ها را از کار بیندازند و در صورت دسترسی دشمن یا گروه‌های غیر دولتی، خسارات گسترده و طولانی‌مدت ایجاد کنند.

ایران نیز استفاده از بمب‌های الکترومغناطیسی را در دستور کار نظامی خود قرار داده و آزمایش‌هایی شبیه‌سازی‌شده با موشک‌های شهاب-۳ انجام داده است. استفاده گسترده احتمالی از این سلاح‌ها می‌تواند شبکه برق و زیرساخت‌های حیاتی اسرائیل را فلج کرده و عملکرد خدمات اضطراری، بیمارستان‌ها، سیستم‌های آب و حمل‌ونقل را مختل کند. از منظر نظامی، بمب‌های الکترومغناطیسی قادرند سامانه‌ها و تجهیزات وابسته به الکترونیک مانند جنگنده‌ها، سرورهای داده، مهمات دقیق، رادارها و سامانه‌های پدافند هوایی را از کار بیندازند.

سیستم CHAMP آمریکا نمونه‌ای از کاربرد پیشرفته بمب‌های الکترومغناطیسی است که با نصب روی موشک کروز، امواج مایکروویو پرقدرت و باریک‌پهنه را به‌طور دقیق به اهداف منتقل کرده و سیستم‌های الکترونیکی را بدون آسیب جانبی به افراد یا زیرساخت‌ها از کار می‌اندازد. این فناوری قابلیت شلیک چندباره در یک مأموریت و عبور از دفاع‌های الکترونیکی معمول را دارد و از جمله کاربردهای آن، غیرفعال‌سازی تأسیسات هسته‌ای یا مراکز فرماندهی دشمن است.

حفاظت در برابر این تهدید مستلزم سرمایه‌گذاری در سامانه‌های حفاظتی مؤثر مانند پوشش‌های قفس فارادی (قفس فارادی مانعی برای جلوگیری از نفوذ امواج الکترومغناطیسی به داخل تجهیزات الکترونیکی است) و استفاده از فیبر نوری است. از سوی دیگر، توسعه سلاح‌های الکترومغناطیسی به‌عنوان ابزار بازدارنده و تهاجمی، می‌تواند نقش مکملی برای توانایی‌های موجود در دفاع و عملیات محدود داشته باشد./ منبع