ترکیه جایگزین ایران در تهدید اسرائیل

با فروپاشی نفوذ ایران در سوریه و لبنان، ترکیه به دنبال پرکردن خلأ قدرت در این مناطق است و تهدیدی جدید و پیچیده برای شمال اسرائیل ایجاد می‌کند. در کنفرانسی با عنوان «شکل‌دهی مجدد جبهه شمالی» که هفته گذشته از سوی مرکز تحقیقات و آموزش آلما برگزار شد، کارشناسان به بررسی تغییرات ژئوپلیتیکی پس از فروپاشی محور شیعی ایران در شمال اسرائیل پرداختند. این کنفرانس در کیبوتس لوهامی هاگتائوت، در هشت مایلی مرز لبنان برگزار شد و بر نقش ترکیه، ایران و روسیه در پرکردن خلأ قدرت در سوریه و لبنان تمرکز داشت. کارشناسان هشدار دادند که موفقیت‌های نظامی اسرائیل علیه حزب‌الله و سقوط دولت بشار اسد در سال ۲۰۲۴، تهدید ایران را کاهش داده، اما زمینه را برای تسلط ترکیه، قدرتی متخاصم و قوی‌تر از ایران، فراهم کرده است.

یعقوب لاپین، تحلیلگر امور راهبردی مرکز آلما، اظهار داشت که نگرانی اصلی در اسرائیل، تبدیل‌شدن ترکیه به قدرت مسلط خارجی در سوریه است، مشابه نقشی که ایران در گذشته ایفا می‌کرد. این موضوع می‌تواند پیامدهای عمیقی برای اسرائیل، به‌ویژه مناطق شمالی آن، داشته باشد. حی ایتان کوهن یاناروکاک، متخصص امور ترکیه در دانشگاه تل‌آویو، توضیح داد که تصور ترکیه به‌عنوان تهدید برای اسرائیلی‌ها دشوار است، زیرا این کشور دهه‌ها متحد اسرائیل بود و حتی در دوره رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه از سال ۲۰۰۳، روابط تجاری و گردشگری ادامه داشت. با این حال، اردوغان با اقدامات خود، از جمله حمایت از ناوگان دریایی سال ۲۰۱۰ برای شکستن محاصره غزه، روابط را تیره کرد. از زمان آغاز جنگ غزه در تاریخ ۹ اکتبر ۲۰۲۳، روابط دوجانبه به‌شدت وخیم شده، سفارت‌خانه‌ها تعطیل، تجارت کاهش یافته و پروازهای مستقیم متوقف شده‌اند. اردوغان با اظهارات خصمانه، اسرائیل را «دولت تروریستی» خوانده و خواستار اتحاد کشورهای اسلامی در برابر آن شده است. در مقابل، مقامات اسرائیلی، از جمله الی کوهن،  وزیر خارجه پیشین به او هشدار داده‌اند.

کوهن یاناروکاک تأکید کرد که ترکیه در حال استفاده از سوریه برای پیشبرد سیاست‌های ضداسرائیلی خود است. او سناریویی را مطرح کرد که در آن ترکیه از یک دولت دست‌نشانده در سوریه، احتمالاً تحت رهبری احمدالشرع، فرمانده پیشین القاعده که پس از سقوط اسد در ماه دسامبر سال ۲۰۲۴ قدرت را به‌دست گرفت، حمایت می‌کند. ترکیه پیش‌تر حضور نظامی و سیاسی خود را در شمال و مرکز سوریه تقویت کرده و به نیروهای کُرد حمله کرده است. اسرائیل نیز برای جلوگیری از افتادن تسلیحات سنگین اسد به‌دست گروه‌های افراطی، دامنه شرقی کوه حرمون را تصرف و حملات هوایی انجام داده است. این اقدامات پس از آن صورت گرفت که اسرائیل ضربه‌های سنگینی به حزب‌الله، متحد اسد، وارد کرد، رهبری ارشد آن را از بین برد و آن را مجبور به آتش‌بس و عقب‌نشینی از مرز کرد.

دینا لسینانسکی، پژوهشگر دانشگاه تل‌آویو اظهار داشت که روسیه، حامی اصلی اسد، حضور خود در سوریه را نه‌تنها راهبردی، بلکه به دلیل حفاظت از اماکن مقدس مسیحی ارتدوکس می‌داند و احتمالاً در پویایی قدرت منطقه باقی خواهد ماند. در این میان، تنش بین ترکیه و اسرائیل، به‌عنوان دو قدرت نظامی برتر در غرب آسیا، افزایش یافته و گزارش‌هایی از رویارویی جنگنده‌های دو طرف در ماه گذشته منتشر شده که با میانجی‌گری آذربایجان کاهش یافت.

کوهن یاناروکاک توضیح داد که ترکیه، به‌عنوان عضو ناتو، از ارتش مجهز به تسلیحات پیشرفته غربی برخوردار است و توانایی‌هایش از ایران فراتر می‌رود، اما به دلیل روابط با غرب، به‌ویژه آمریکا، با محدودیت‌هایی مواجه است. برخلاف ایران که از گروه‌های متحد غیرقانونی استفاده می‌کرد، ترکیه از طریق دولت‌های قانونی مانند قطر و اکنون سوریه عمل می‌کند. او به دیدار اخیر دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا با احمدالشرع اشاره کرد و رویکرد ترکیه را «دیپلماسی با کت و شلوار» توصیف کرد که با عضویت در ناتو و اتحاد با آمریکا تقویت شده است.

مایک دورن، پژوهشگر مؤسسه هادسون، هشدار داد که تقابل مستقیم آمریکا با ترکیه بر سر اسرائیل می‌تواند جناح‌های ضداسرائیلی در ترکیه را تقویت کند، اما اگر آمریکا هوشمندانه عمل کند، می‌تواند این نیروها را مهار کند. با این حال، اریک مندل، مدیر شبکه اطلاعات سیاسی غرب آسیا، سیاست‌های انزواگرایانه ترامپ را نگران‌کننده خواند و گفت که اگرچه اسرائیل تحت رهبری او آزادی عمل بیش‌تری خواهد داشت، اما این آزادی مشروط به هم‌راستایی با دیدگاه‌های ترامپ است.

ساریت زهاوی، رییس مرکز آلما، در این کنفرانس که با حضور حدود ۱۵۰ نفر، از جمله سفیران خارجی برگزار شد، اعلام کرد که اغلب ۶۰ هزار اسرائیلی تخلیه‌شده از شمال در سال ۲۰۲۳ بازگشته‌اند. با این حال، او نسبت به تهدیدات آینده حزب‌الله هشدار داد و تأکید کرد که این گروه در حال آماده‌سازی است و اسرائیل باید هوشیار باشد تا از تکرار اشتباهات گذشته، مانند حمله غافلگیرانه تاریخ ۷ اکتبر ۲۰۲۳، جلوگیری کند./ منبع