آیا لحظه حسابرسی اسرائیل فرا رسیده است؟

برای دهه‌ها، درخواست‌ها برای به‌رسمیت‌شناختن کشور فلسطین یا اعمال تحریم علیه اسرائیل بیشتر به‌عنوان شعارهای آرمان‌گرایانه تلقی می‌شد که در عرصه دیپلماسی طنین‌انداز بود اما به سیاست عملی تبدیل نمی‌گشت. این دوره اکنون در حال پایان است. در اروپا و فراتر از آن، موجی از صداهای سیاسی، نهادی و بین‌المللی خواستار پاسخگو کردن اسرائیل هستند. حتی سازمان ملل که به صدور قطعنامه‌های بی‌اثر متهم بود، اکنون با لحن تندتری سخن می‌گوید و از جهان می‌خواهد اقدام کند نه صرفاً همدردی.

ویژگی این مقطع، شور خیابانی یا اعتراض نهادهای مدنی که همواره وجود داشته‌اند، نیست بلکه ورود نهادهای سیاسی مانند پارلمان‌ها، وزارتخانه‌های خارجه و حتی دولت‌هاست که موضوع به‌رسمیت‌شناختن فلسطین و بررسی تحریم‌ها علیه اسرائیل را مطرح کرده‌اند. مقایسه با مبارزه ضد آپارتاید در آفریقای جنوبی دیگر فقط در میان فعالان نیست، بلکه وارد مباحث رسمی شده است.

در سال گذشته، چندین پارلمان اروپایی از دوبلین تا مادرید بر لزوم به‌رسمیت‌شناختن فلسطین تأکید کردند. بسیاری از دولت‌های غربی، ازجمله انگلیس، فرانسه، کانادا و استرالیا، این موضوع را در مجمع عمومی سازمان ملل پیش بردند. وزیران اروپایی حتی با احتیاط از احتمال تحریم اسرائیل سخن گفته‌اند. این تحولات نشانگر شکستی در الگوی قدیمی بیانیه‌های کلیشه‌ای و اجتناب از پاسخگویی است.

عامل اصلی این تغییر، شدت رنج مردم غزه پس از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ بوده است. اروپاییانی که پیش‌تر چشم می‌پوشیدند، دیگر نمی‌توانند تصاویر بیمارستان‌های ویران، خانواده‌های گرسنه و کودکان زیر آوار را نادیده بگیرند. میلیون‌ها نفر در لندن، پاریس و برلین به خیابان آمدند و پایان همدستی دولت‌ها را خواستار شدند. چنین بسیجی را سیاستمداران نمی‌توانند نادیده بگیرند و برای حفظ اعتبار خود ناچار به واکنش هستند.

این تحول در سازمان ملل نیز دیده می‌شود. آنتونیو گوترش، دبیرکل، در سخنانی بی‌سابقه کشورها را به «شجاعت» فراخواند و هشدار داد تهدیدهای اسرائیل نباید بر تصمیم‌ها سایه افکند. این صرفاً بیان اخلاقی نیست، بلکه اعتراف به آن است که سپر مصونیت اسرائیل در حال فروپاشی است.

حتی در واشنگتن نیز شکاف‌هایی پدید آمده است. برای نخستین‌بار شماری از نمایندگان کنگره و سناتورها موضوع به‌رسمیت‌شناختن فلسطین و پاسخگویی اسرائیل را مطرح کرده‌اند. هرچند این دیدگاه‌ها هنوز در اقلیت‌اند، اما وجودشان خود نشانه‌ای مهم است. سیاست آمریکا نمی‌تواند از فشار افکار عمومی و تصاویر غزه مصون بماند.

بااین‌حال، پرسش اساسی این است که آیا این انرژی به سیاست عملی تبدیل می‌شود یا مانند موج‌های گذشته فروکش خواهد کرد. تجربه تاریخی آپارتاید در آفریقای جنوبی نشان می‌دهد که تغییر از طریق تحریم‌ها، بایکوت و انزوای اخلاقی به‌تدریج شکل گرفت و با صداهای شجاع آغاز شد. امروز نیز شاهد مراحل نخست چنین فرایندی هستیم.

جهان عرب در این میان نقشی ضعیف ایفا کرده است. محکومیت‌های لفظی در برابر قحطی و بمباران غزه بی‌اثر است. آنچه لازم است، اقدام هماهنگ همچون بایکوت، طرح دعاوی در دادگاه‌های بین‌المللی، توقف معاملات تسلیحاتی با کشورهای حامی اشغال و تشکیل جبهه‌ای متحد است. بدون این، نقش عربی به صدایی حاشیه‌ای تقلیل خواهد یافت.

اکنون زمان تردید نیست. جهان در حال حرکت است و هراس از فشار لابی‌های اسرائیلی دیگر سدناپذیر به نظر نمی‌رسد. در اروپا این ترس شکسته شده و در آمریکا نیز سکوت در حال ترک خوردن است. جامعه جهانی باید میان اصول حقوقی و همدستی یکی را برگزیند. به‌رسمیت‌شناختن فلسطین، تحریم اسرائیل و پایان مصونیت حداقل آزمون عدالت در روابط جهانی است. تاریخ این لحظه را روشن به یاد خواهد داشت: یا جهان عمل می‌کند یا در همدستی شریک می‌شود. هیچ میانه‌ای باقی نمانده است./ منبع