چگونه مانع از بروز جنگ میان ترکیه و اسرائیل شویم؟

واشنگتن با اهرم‌های فشار نظامی و میانجی‌گری باکو می‌تواند از رویارویی ترکیه و اسرائیل جلوگیری کند.

به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چگونه مانع از بروز جنگ میان ترکیه و اسرائیل شویم؟» نوشته جوزف اپستاین (Joseph Epstein) در نیوزویک (Newsweek) منتشر شده است. این یادداشت، به بررسی تنش‌های فزاینده ژئوپلیتیکی میان دو شریک راهبردی ایالات متحده در خاورمیانه، یعنی ترکیه و اسرائیل و راهکارهای مهار این بحران از طریق ابزارهای فشار تسلیحاتی واشنگتن و پتانسیل میانجی‌گری دیپلماتیک جمهوری آذربایجان می‌پردازد. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.

لفاظی‌های تند مقامات آنکارا علیه تل‌آویو، به‌ویژه اظهارات اخیر وزیر امور خارجه ترکیه مبنی بر پذیرش احتمال تقابل نظامی و توصیف اقدامات اسرائیل به عنوان تهدیدی اگزیستانسیال توسط رجب طیب اردوغان، نشان‌دهنده ورود تنش‌های دوجانبه به فازی فراتر از نمایش‌های دیپلماتیک مرسوم است. با سقوط دولت سابق در دمشق و هم‌جواری نیروهای نظامی دو کشور در مرزهای مشترک جدید در خاک سوریه، خطر اصطکاک مستقیم جنگنده‌های اف-۱۶ ترکیه با نیروی هوایی اسرائیل به یک واقعیت میدانی تبدیل شده است. اگرچه دولت کنونی ایالات متحده تلاش دارد این مسیر تصادفی را صرفاً از طریق روابط شخصی میان روسای جمهور مهار کند، اما تکیه بر روابط فردی فاقد یک راهبرد پایدار برای جلوگیری از برخورد دو شریک مسلح و کلیدی واشنگتن در منطقه است.

ایالات متحده برای پیشگیری از یک درگیری ناخواسته، دو ابزار نفوذ قدرتمند و بلااستفاده در اختیار دارد. نخستین اهرم، نیاز مبرم آنکارا به پشتیبانی نظامی و تسلیحاتی واشنگتن است. موافقت اخیر کاخ سفید با فروش موتورهای جنرال الکتریک برای پروژه جنگنده بومی ترکیه‌ای «کاآن» و بررسی احتمال بازگشت ترکیه به برنامه خرید اف-۳۵، امتیازات ارزشمندی هستند که واشنگتن باید تصویب نهایی آن‌ها در کنگره را مشروط به تنش‌زدایی ملموس با اسرائیل کند. این امر مستلزم پایبندی آنکارا به کانال‌های رفع تعارض نظامی در سوریه، خودداری از استقرار سامانه‌های پدافند هوایی در مناطق قرمز تعیین‌شده توسط اسرائیل و توقف لفاظی‌های رسمی برای نابودی یا انزوای تل‌آویو است.

دومین ابزار کارآمد، ظرفیت‌های دیپلماتیک جمهوری آذربایجان به عنوان بازیگر مورد اعتماد هر دو طرف است. باکو که تامین‌کننده عمده نفت اسرائیل و خریدار بزرگ تسلیحات آن محسوب می‌شود، هم‌زمان به دلیل اتحاد راهبردی عمیق با آنکارا، پیش از این نیز نقش موثری در آشتی دوجانبه سال ۲۰۲۲ و ایجاد خط ارتباطی نظامی میان دو کشور پس از تنش‌های میدانی در سوریه ایفا کرده است. واشنگتن با حمایت رسمی از گفت‌وگوهای چندجانبه به میزبانی باکو می‌تواند کانال‌های رفع تعارض موقتی را به یک سازوکار پایدار اطلاعاتی و عملیاتی تبدیل کند و هم‌زمان با لغو قوانین محدودکننده کمک‌های نظامی به آذربایجان، جایگاه این شریک دیپلماتیک را تقویت نماید.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که احساسات ضداسرائیلی در افکار عمومی ترکیه به بالاترین سطح خود رسیده و مخالفت با اسرائیل به جریانی فراجناحی و پوپولیستی تبدیل شده است که قطعاً پس از دوران اردوغان نیز تداوم خواهد یافت. از این رو، مهار تنش‌ها پیش از تبدیل‌شدن به تقابل نظامی ضروری است؛ چرا که آغاز جنگ نه‌تنها منافع اقتصادی و ژئوپلیتیک ترکیه را قربانی انزوا و تضعیف موقعیت منطقه‌ای می‌کند، بلکه یک پیروزی راهبردی بزرگ برای مسکو و تهران رقم خواهد زد./منبع