چگونه اقدامات پنهان آمریکا بی‌ثباتی منطقه‌ای را به ارمغان آورد

چرا صلح در غرب آسیا دست‌نیافتنی است؟ چرا نابرابری و بحران اقلیمی تشدید می‌شود؟ چرا پوپولیسم جهانی اوج می‌گیرد؟ پاسخ‌های سنتی علل ساختاری را نادیده می‌گیرند. مداخلات پنهان ایالات متحده در جهان عرب و اسلامی، بی‌ثباتی را مهندسی کرده و چالش‌های جهانی را تقویت کرده است. این اقدامات، ریشه مشکلات را تشکیل می‌دهند و نیازمند راه‌حل‌های عمیق‌اند.

از اواسط قرن بیستم، کودتاهای نظامی جهان عرب و اسلامی را دگرگون کردند؛ از برکناری «شکری القوتلی» در سوریه در سال ۱۹۴۹ تا امروز. ایالات متحده با حمایت یا مهندسی این کودتاها، به‌دنبال کم‌رنگ کردن نفوذ انگلیس، تسلط بر نفت، تقویت اسرائیل و کنترل قیمت‌های جهانی نفت بود. بر اساس کتاب «اربابان صحرا» نوشته جیمز بار و «تغییر پنهان حکومت» نوشته لیندزی. او. رورک، این مداخلات منافع کوتاه‌مدت را بر صلح پایدار ترجیح دادند و دیکتاتوری و خصومت ضدآمریکایی را زاییدند. رویکرد آمریکا به اشغال فلسطین نمونه بارز سیاست «ضد رفع مشکل» است که درگیری را برای منافع محدود حفظ می‌کند.

پس از جنگ جهانی دوم، با افول انگلیس، آمریکا با مانورهای دیپلماتیک و عملیات پنهان، سلطه خود را تثبیت کرد. تا دهه ۱۹۵۰، کودتاها جایگزین تهاجم آشکار شدند تا دولت‌های مطیع آمریکا برجای بنشینند، نفوذ شوروی را مهار کنند و از نفت و اسرائیل حفاظت کنند. این سیاست، ملی‌گرایان را تهدید جلوه داد و اتحاد با اتوکرات‌های نظامی را تقویت کرد.

«عصر کودتاها» در سال ۱۹۴۹ آغاز شد. در سوریه، سازمان سیا کودتای «حسنی الزعیم» را به‌دلیل مخالفت القوتلی با خط لوله ترنس-عربی مهندسی کرد. در مصر (۱۹۵۲)، سیا از افسران آزاد به رهبری ناصر حمایت کرد تا کمونیسم را مهار کند. در ایران (۱۹۵۳)، عملیات آژاکس، مصدق را پس از ملی‌سازی نفت برکنار کرد تا شاه را تقویت کند. کودتای سودان (۱۹۵۸) با اهداف غربی همسو بود.

در دوره ۱۹۶۱-۱۹۸۰، کودتای بعثی عراق (۱۹۶۳) علیه قاسم با کمک سازمان سیا انجام شد. در الجزایر (۱۹۶۵)، برکناری بن بلّا مورد تأیید آمریکا بود. انقلاب لیبی (۱۹۶۹) و کودتای سودان (۱۹۶۹) نیز با منافع غربی همخوانی داشتند. از سال ۱۹۸۱، کودتاهایی مانند تونس (۱۹۸۷) و سودان (۱۹۸۹) حمایت ضمنی آمریکا را داشتند.

بین سال‌های ۱۹۴۷ و ۱۹۸۹، آمریکا ۶۴ عملیات پنهان برای تغییرحکومت اجرا کرد که دیکتاتوری‌ها را تثبیت و دموکراسی را تضعیف کرد. در فلسطین، سیاست‌های آمریکا مانند خرابکاری قطعنامه ۲۴۲ و توافق اسلو، اشغال را تداوم بخشید. با به‌رسمیت شناختن فلسطین توسط بیش از ۱۵۰ کشور، هژمونی آمریکا-اسرائیل تضعیف شده است.

مداخلات آمریکا از سال ۱۹۴۹ با تعقیب منابع، حفاظت از اسرائیل و مهار ایدئولوژیک، بی‌ثباتی را نهادینه کرد. نشانه‌های تغییر مانند چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان و چندقطبی‌شدن جهان، افول هژمونی آمریکا را نشان می‌دهند. برای صلح، باید هزینه‌های مداخله را شناخت و راه‌حل‌های عادلانه را که استقلال منطقه‌ای را ارج می‌نهند، تقویت کرد./ منبع