روابط ایران و پاکستان بر مدار تعمیق و گسترش

سفر رسمی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در روزهای ۱۱ و ۱۲ مردادماه به پاکستان، همسایه شرقی که به «ایرانی‌ترین همسایه ایران» شهرت دارد، در شرایطی انجام شد که در دو ماه گذشته ایران و پاکستان با دو جنگ روبه‌رو بوده‌اند. اهمیت این سفر را می‌توان از سه منظر روابط دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی بررسی کرد.

در روابط دوجانبه، این سفر در چارچوب سیاست همسایگی و تداوم روابط با همسایگان، به‌ویژه پس از حمایت پاکستان از ایران‌ در ماجرای تجاوز اسرائیل و آمریکا به ایران، به وقوع پیوست. همچنین این سفر در پاسخ به سفر اخیر شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، به تهران انجام شد و تکرار سفر مقامات عالی‌رتبه در یک‌سال گذشته نشانه افزایش سطح تعاملات دوجانبه تلقی می‌شود. برخلاف سفرهای پیشین، تمرکز این سفر بر توسعه روابط اقتصادی و تجاری بود.

نشست ویژه رئیس‌جمهور ایران با فعالان اقتصادی پاکستان، حضور وزرای اقتصادی و توافق برای ایجاد منطقه آزاد مشترک در مرز ریمدان و هدف‌گذاری برای افزایش سطح تجارت دوجانبه به ۱۰ میلیارد دلار، نشانه عزم جدی طرفین برای توسعه همکاری اقتصادی است. علاوه بر این، دو کشور معتقدند تقویت اقتصاد مرزی می‌تواند در بلندمدت به کاهش خشونت و تروریسم مرزی کمک کند و برای مقابله فوری با چالش‌های امنیتی نیز هماهنگی‌ها و مشورت‌ها در دستورکار سفر قرار گرفت.

در بعد فرهنگی، نخستین مقصد رئیس‌جمهور ایران، لاهور، پایتخت فرهنگی پاکستان، بود که با حضور بر مزار علامه اقبال لاهوری و دیدار با علمای شیعه و اهل سنت اسلام‌آباد، بر اشتراکات فرهنگی و پیوندهای دینی و لزوم تقویت وحدت اسلامی تاکید شد. این سفر با توجه به لایه‌های فرهنگی، بر توسعه روابط اقتصادی و تجاری نیز تأکید مضاعف داشت.

در سطح منطقه‌ای، سفر رئیس‌جمهور ایران پس از رخداد تجاوز به تمامیت ارضی ایران توسط اسرائیل و آمریکا انجام شد. پاکستان جزو حامیان جدی ایران در محکومیت این اقدام در سطوح مختلف دولتی، پارلمانی و نهادهای بین‌المللی از جمله شورای امنیت سازمان ملل و سازمان همکاری اسلامی بوده است. همچنین پس از تنش مرزی میان هند و پاکستان در اردیبهشت‌ماه سال جاری، وزیر امور خارجه ایران ضمن سفر به اسلام‌آباد و دهلی‌نو، آمادگی برای میانجی‌گری و کمک به برقراری آتش‌بس را اعلام کرد.

اعلام برنامه برای سفر رئیس‌جمهور ایران به افغانستان و تقدم سفر به پاکستان بر افغانستان، از نشانه‌های هماهنگی‌های منطقه‌ای میان تهران و اسلام‌آباد درباره تحولات افغانستان ارزیابی می‌شود. در مجموع، این تحرکات بیانگر نگاه و درک مشترک نسبت به تحولات منطقه‌ای و ضرورت هماهنگی و رایزنی مستمر است؛ ضرورتی که زمینه‌ساز گسترش همکاری‌های منطقه‌ای و هدفمند میان دو کشور می‌شود.

در سطح بین‌المللی، نقش پاکستان به‌عنوان عضو غیر دائم شورای امنیت سازمان ملل و ریاست این شورا در ماه جولای میلادی اهمیت دارد. حمایت قاطعانه پاکستان از مواضع ایران در جریان تجاوز اخیر و نقش آن در جلسات شورای امنیت به تقویت موضع ایران و محکومیت این اقدام در سطح جهانی انجامید. محور رایزنی‌ها همچنین شامل هماهنگی دیپلماتیک با هدف جلوگیری از اجماع شورای امنیت برای فعال‌سازی مکانیزم ماشه و بازگشت قطعنامه‌های تحریمی بود. در نهایت، این سفر با دستورکارهای مشخص در سطوح دوجانبه، منطقه‌ای و بین‌المللی پیگیری شده و می‌تواند به تعمیق همکاری‌ها و استمرار رایزنی‌ها میان ایران و پاکستان منجر شود./ منبع