آیا ترامپ فریب خورده است؟ بازگشت تهدید داعش در سایه حمایت از رهبر اسلام‌گرای سوریه

حمایت دولت ایالات متحده از احمد الشرع، رئیس موقت اسلام‌گرای سوریه، به‌عنوان بخشی از تلاش برای جلوگیری از بازگشت داعش، با چالش‌های جدی روبه‌رو شده است. این رویکرد در حالی اتخاذ شد که الشرع تا مدت کوتاهی پیش، به‌دلیل ارتباط نزدیک با القاعده در عراق و سوریه، در فهرست تروریستی واشنگتن قرار داشت و برای دستگیری او جایزه تعیین شده بود. این وضعیت پس از آن تغییر کرد که الشرع با پشتیبانی نظامی گسترده ترکیه توانست در اواخر سال ۲۰۲۴ حکومت بعثی بشار اسد را سرنگون کند. در پی این تحول، آمریکا و برخی متحدان منطقه‌ای، دولت جدید دمشق را به‌رسمیت شناختند و مسیر تازه‌ای در تعامل با سوریه گشودند.

این تغییر سیاست با هدف تقویت روابط واشنگتن با کشورهایی چون ترکیه و عربستان صورت گرفت؛ کشورهایی که هر یک به دلایل متفاوت از استقرار یک دولت اسلام‌گرا در دمشق حمایت می‌کردند. برای ترکیه و قطر، این حمایت در امتداد سیاست دیرینه پشتیبانی از جریان‌های اسلام‌گرای رادیکال قرار داشت، در حالی که عربستان آن را ابزاری برای جلوگیری از بازگشت نفوذ ایران در سوریه می‌دید. در همین چارچوب، احمد الشرع در نوامبر ۲۰۲۵ به کاخ سفید دعوت شد و پس از این دیدار اعلام شد که دولت جدید سوریه به ائتلاف بین‌المللی آمریکا برای مقابله با داعش می‌پیوندد؛ اقدامی که نشان‌دهنده چرخشی چشمگیر در جایگاه بین‌المللی او بود.

با این حال، تحولات میدانی سوریه نگرانی‌های گسترده‌ای ایجاد کرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که نیروهای وابسته به دولت جدید یا در جلوگیری از خشونت علیه اقلیت‌های مذهبی و قومی، از جمله دروزی‌ها، علوی‌ها و کردها، ناکام مانده‌اند یا خود در این اقدامات نقش داشته‌اند. کردها که از متحدان اصلی آمریکا در نبرد با داعش بودند و نیروهای دموکراتیک سوریه را تشکیل می‌دادند، به‌ویژه هدف حملات قرار گرفتند. این حملات موجب شد صدها نفر از زندانیان داعش از اردوگاه‌ها و زندان‌های تحت کنترل کردها فرار کنند؛ مسئله‌ای که خطر احیای این گروه را افزایش داده است. حتی گزارش‌هایی از برافراشته شدن دوباره پرچم داعش در رقه منتشر شد؛ شهری که در سال ۲۰۱۷ مرکز خلافت خودخوانده این گروه بود و با عملیات ائتلاف آمریکایی و نقش محوری نیروهای کرد سقوط کرد.

در حال حاضر حدود یک هزار و پانصد نیروی آمریکایی همچنان در شمال سوریه حضور دارند و علاوه بر حمایت از کردها، مسئولیت نظارت بر امنیت حدود ۵۰ هزار عضو داعش و خانواده‌های آنان را بر عهده دارند. با این وجود، رئیس‌جمهور آمریکا بارها تمایل خود را برای پایان دادن به حضور نظامی کشورش در سوریه اعلام کرده است. تلاش مشابهی در پایان دوره نخست ریاست‌جمهوری او با انتقاد شدید به‌دلیل رها کردن متحدان کرد ناکام ماند، اما پس از بازگشت به قدرت، این هدف دوباره دنبال شد و حمایت از دولت الشرع یکی از عوامل آن تلقی می‌شود. نگرانی اصلی آن است که خروج نیروهای آمریکایی خلأیی ایجاد کند که به‌سرعت توسط ترکیه، گروه‌های جهادی و همچنین روسیه و احتمالاً چین پر شود.

در چنین شرایطی، بازگشت داعش می‌تواند پیامدهای امنیتی و سیاسی گسترده‌ای برای واشنگتن داشته باشد، به‌ویژه پس از آنکه کاخ سفید اخیراً حملاتی علیه مواضع داعش در سوریه و نیجریه را در واکنش به کشته شدن نظامیان آمریکایی تأیید کرد. اگر در نتیجه این سیاست، شهروندان آمریکایی یا دیگران هدف حملات تازه قرار گیرند و بی‌ثباتی سوریه تشدید شود، دولت آمریکا با چالشی جدی در داخل و خارج روبه‌رو خواهد شد./ منبع