تبعیض هستهای در قرن بیست و یکم: حق ایران برای دفاع از خود
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «تبعیض هستهای در قرن بیست و یکم: حق ایران برای دفاع از خود» به قلم رانجان سولومون (Ranjan Solomon) در میدل ایست مانیتور (Middle East Monitor) منتشر شده است. این مقاله به نابرابری در نظام هستهای جهانی پرداخته و استدلال میکند که ایران بهدلیل تهدیدات خارجی و استانداردهای دوگانه، حق دارد برنامه هستهای صلحآمیز خود را برای دفاع پیشدستانه حفظ کند. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
نظام هستهای جهانی، که با معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (NPT) در سال ۱۹۶۸ شکل گرفت، نابرابر است. این معاهده به پنج کشور (چین، فرانسه، روسیه، انگلیس، آمریکا) اجازه داشتن سلاح هستهای میدهد، اما دیگران را از دستیابی به آن منع میکند. این ساختار، که «تبعیض هستهای» نامیده میشود، به کشورهای دارای سلاح هستهای امتیاز داده و دیگران را با تهدیدات نظامی یا تحریم مجازات میکند. ایران، بهعنوان کشوری که با تهدیدات آمریکا، اسرائیل و اروپا مواجه است، بر اساس ماده ۵۱ منشور ملل متحد و دکترین کارولین (۱۸۳۷) مدعی حق دفاع پیشدستانه است. این دکترین دفاع در برابر تهدیدی قریبالوقوع را مجاز میداند. ایران برنامه هستهای خود را برای تولید برق، ایزوتوپهای پزشکی و راکتورهای تحقیقاتی ضروری میداند.
برنامه هستهای ایران در چارچوب توافق برجام شامل محدودکردن غنیسازی اورانیوم به ۶۷/۳ درصد، کاهش ذخایر به سیصد کیلوگرم و پذیرش بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی بود. خروج یکجانبه آمریکا در سال ۲۰۱۸ ایران را به افزایش غنیسازی واداشت، اما تهران تأکید دارد که اقداماتش شفاف و برگشتپذیر است. فعالشدن مکانیسم ماشه که در آگوست ۲۰۲۵ توسط انگلیس، فرانسه و آلمان در شورای امنیت مطرح شد، از نظر ایران غیرقانونی است، زیرا آمریکا دیگر عضو برجام نیست. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این تحریمها را نقض قوانین بینالمللی و تهدیدی برای حاکمیت ایران خوانده و قول پاسخ قاطع داده است.
اسرائیل، با زرادخانهای تخمینی بین هشتاد تا دویست کلاهک هستهای و سیاست ابهام هستهای، از امضای معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای خودداری کرده و مورد بازخواست قرار نمیگیرد. این استاندارد دوگانه، که شلومو بروم، تحلیلگر سابق نظامی اسرائیل، آن را فشار بر ایران برای دستیابی به بازدارندگی میداند، تنشهای منطقهای را تشدید کرده است. جورج گالووی و نوام چامسکی این رویکرد غرب را ریاکارانه میخوانند که اسرائیل را حمایت و ایران را مجازات میکند. ماده ششم معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای که کشورهای هستهای را به خلع سلاح متعهد میکند، عمدتاً اجرا نشده و هانس بلیکس، بازرس سابق سازمان ملل، این گزینشی بودن را عامل بیاعتباری نظام منع گسترش میداند.
این نابرابری، به تشدید بیثباتی در غرب آسیا و کاهش اعتماد به نهادهای بینالمللی منجر شده است. اگر قوانین بهصورت نابرابر اعمال شوند، کشورها بهدنبال توانمندیهای مخفیانه میروند. ایران از خودمختاری و اصل خودتعیینی در ماده ۲(۱) منشور ملل متحد دفاع میکند. برای رفع این «تبعیض هستهای»، باید قوانین منع گسترش بهطور یکسان برای همه کشورها، از جمله اسرائیل، هند، پاکستان و کره شمالی اعمال شود، شفافیت در ذخایر هستهای ترویج یابد، حق کشورها برای فناوری صلحآمیز هستهای محترم شمرده شود و خلع سلاح واقعی پیگیری گردد. ایران، بهگفته عراقچی، بهدنبال برابری است، نه استثنا قائلشدن. این نابرابری هستهای نهتنها حقوق ایران را نقض میکند، بلکه ثبات منطقهای و اعتبار قوانین بینالمللی را بهخطر میاندازد./ منبع
