آنچه درباره توافق ترامپ میان اسرائیل و حماس می‌دانیم و نمی‌دانیم

امید تازه‌ای برای دستیابی به توافق آتش‌بس میان حماس و رژیم اسرائیل پدید آمده که می‌تواند به بازگشت تمامی گروگان‌های باقی‌مانده در غزه بینجامد و احتمالاً زمینه‌ساز صلحی بلندمدت شود. با این حال، اختلافات اساسی میان دو طرف همچنان پابرجاست و نتیجه مذاکرات روشن نیست. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ابراز خوش‌بینی کرده که جنگ به‌زودی پایان یابد، اما هنوز هیچ توافق قطعی وجود ندارد و گفت‌وگوها در مصر ادامه دارد.

هفته گذشته ترامپ در کاخ سفید و در حضور بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، طرح بیست ماده‌ای صلح غزه را رونمایی کرد. بر اساس این طرح، حماس باید ۴۸ گروگان باقی‌مانده را آزاد کند که بیست نفر از آن‌ها زنده محسوب می‌شوند. در مقابل، اسرائیل ۲۵۰ زندانی فلسطینی با حکم حبس ابد و ۱۷۰۰ زندانی بازداشت‌شده از آغاز جنگ را آزاد خواهد کرد. اسرائیل نیروهای خود را تا خطی مشخص در غزه عقب می‌کشد تا تبادل انجام گیرد و سپس خروج مرحله‌ای از نوار غزه آغاز خواهد شد. این طرح همچنین بر خلع سلاح حماس و عدم مشارکت آن در حکومت آینده غزه تأکید دارد. اداره امور روزمره غزه به کمیته‌ای تکنوکراتیک واگذار می‌شود که زیر نظر نهادی بین‌المللی به ریاست ترامپ فعالیت خواهد کرد. آمریکا به همراه شرکای عرب و بین‌المللی یک نیروی موقت ثبات‌بخش در غزه مستقر خواهد کرد. برخلاف مواضع قبلی ترامپ که خواستار تخلیه کامل غزه بود، در این طرح آمده است هیچ فردی مجبور به ترک غزه نخواهد شد.

این طرح در برخی بخش‌ها با اهداف اعلامی نتانیاهو، که نابودی کامل حماس را خواستار شده، مغایرت دارد. زیرا برای اعضای حماس در صورت پذیرش صلح و خلع سلاح، عفو در نظر گرفته شده است. با این حال نتانیاهو اعلام کرد که این طرح را پذیرفته است. فشار ناشی از انتقادهای جهانی به حمله ناکام اسرائیل به رهبران حماس در دوحه و واکنش ترامپ در واداشتن نتانیاهو به عذرخواهی از قطر، زمینه‌ای برای پذیرش طرح از سوی نخست‌وزیر اسرائیل فراهم کرد.

پس از آنکه ترامپ هشدار داد حماس باید تا یکشنبه گذشته توافق کند، این گروه روز جمعه اعلام کرد بخش‌هایی از طرح ترامپ را پذیرفته و در صورت فراهم شدن شرایط میدانی، آماده آزادی گروگان‌هاست. همچنین تأکید کرد اداره غزه را می‌تواند به یک هیئت تکنوکراتیک بسپارد، هرچند جزئیات کلیدی طرح ترامپ را نادیده گرفت. ترامپ این موضع را نشانه تمایل حماس به صلح دانست و خواستار توقف فوری بمباران شد. اما نتانیاهو این اظهارات را در عمل رد طرح تلقی کرد و از واکنش ترامپ شگفت‌زده شد. با وجود این، اسرائیل رسماً اعلام کرد آماده اجرای مرحله نخست طرح یعنی آزادی فوری گروگان‌هاست، بدون آنکه تعهدی به آتش‌بس بدهد. هم‌زمان رژیم اسرائیل گفت که عملیات تهاجمی در غزه را متوقف کرده و صرفاً اقدامات دفاعی انجام می‌دهد، اما گزارش‌ها از ادامه حملات و کشته شدن ده‌ها نفر حکایت دارند.

مذاکرات غیرمستقیم میان اسرائیل و حماس در شهر شرم‌الشیخ مصر آغاز شده است. ریاست هیئت اسرائیلی بر عهده رون درمر, وزیر امور راهبردی، و سرپرستی تیم حماس بر عهده خلیل الحیه است. نمایندگان آمریکا، قطر، مصر و ترکیه نیز در میان میانجی‌ها حضور دارند. ترامپ نیز استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور غرب آسیا، و جرد کوشنر، داماد و مشاور پیشین خود را به مذاکرات فرستاده است. کوشنر همراه با تونی بلر، نخست‌وزیر پیشین انگلیس، در تدوین طرح بیست ماده‌ای نقش داشته است. گفت‌وگوهای مصر ابتدا بر تبادل گروگان‌ها و آتش‌بس موقت متمرکز است.

اما پرسش اصلی این است که آیا این مذاکرات به توافقی واقعی منجر خواهد شد. تلاش‌های پیشین برای احیای آتش‌بس پس از فروپاشی دوماهه آن در ماه مارس شکست خورد. هر دو طرف یکدیگر را مقصر معرفی می‌کردند. با این حال، فشار ترامپ باعث ایجاد جنبشی تازه شده است. اسرائیل در عین مشارکت، تهدید کرده در صورت عدم آزادی گروگان‌ها شدت جنگ را افزایش خواهد داد. وزیر دفاع اسرائیل هشدار داده که ارتش در چنین شرایطی آتش خود را تشدید خواهد کرد. در مقابل، آمریکا محتاطانه امیدوار است. مارکو روبیو ، وزیر خارجه، این وضعیت را نزدیک‌ترین فرصت برای آزادی کامل گروگان‌ها دانسته است. با این حال او اذعان کرده روند انتقال گروگان‌ها در شرایط ویرانی غزه بسیار دشوار خواهد بود و حتی خود حماس هم از محل دقیق همه گروگان‌ها اطلاعی ندارد. برخی اجساد ممکن است زیر آوار مدفون شده باشند.

موضوع خط عقب‌نشینی اسرائیل نیز مبهم است. ترامپ نقشه‌ای از خط اولیه منتشر کرد که به حماس ارائه شده است، اما نتانیاهو خروج کامل نیروها را رد کرده و این می‌تواند روند مذاکرات را مختل کند. علاوه بر این، مسئله خلع سلاح حماس و حذف آن از ساختار سیاسی آینده غزه همچنان چالش‌برانگیز است. حماس در بیانیه اخیر خود سخنی از کنار گذاشتن سلاح‌ها به میان نیاورده است. این می‌تواند توافق را با خطر شکست روبه‌رو کند، چرا که آمریکا و اسرائیل همواره بر حذف کامل حماس از قدرت تأکید داشته‌اند. ترامپ نیز هشدار داده اگر حماس قدرت را رها نکند با نابودی روبه‌رو خواهد شد. موضوع دولت فلسطینی نیز همچنان نامشخص است. نتانیاهو بارها با تشکیل کشور فلسطین مخالفت کرده و آن را تهدیدی برای رژیم اسرائیل خوانده است، اما طرح ترامپ در نظریه، راه را برای راه‌حل دو‌دولتی باز می‌گذارد. در حالی که تمرکز مذاکرات بر تبادل گروگان‌ها و آتش‌بس است، این مسئله همچنان به‌عنوان گره‌ای اساسی در آینده باقی خواهد ماند.

پیامدهای سیاسی داخلی برای نتانیاهو نیز پررنگ است. او رهبری دولتی شکننده را بر عهده دارد و برخی متحدان راست‌گرا تهدید کرده‌اند در صورت پایان جنگ، ائتلاف را ترک خواهند کرد. در مقابل، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون، حمایت مشروط خود را برای پیشبرد طرح اعلام کرده است، به شرط آنکه تاریخ انتخابات تعیین شود. هم‌زمان نتانیاهو با پرونده‌های فساد در دادگاه مواجه است و منتقدان می‌گویند او جنگ را برای بقای سیاسی خود طولانی کرده است. افکار عمومی در اسرائیل نشان می‌دهد بیشتر مردم پایان جنگ و آزادی گروگان‌ها را می‌خواهند.در سطح جهانی، نتانیاهو با انزوای شدید مواجه شده است. دادگاه کیفری بین‌المللی حکم بازداشت او را به اتهام جنایات جنگی صادر کرده و رژیم اسرائیل در معرض انتقادات گسترده و اتهام نسل‌کشی قرار دارد. حتی در آمریکا نیز نگاه عمومی به اسرائیل منفی‌تر شده است. ترامپ آشکارا از نتانیاهو خسته شده و فشار می‌آورد که جنگ پایان یابد. آینده سیاسی نتانیاهو و سرنوشت طرح ترامپ هر دو در هاله‌ای از ابهام قرار دارد./ منبع