امارات و روسیه: دوستان همیشگی؟

تهدید تعرفه‌ها و تحریم‌های بیشتر از سوی دولت ترامپ، سرانجام ولادیمیر پوتین را به پای میز مذاکره کشاند و ضعف اصلی مسکو، یعنی اقتصاد آن را آشکار کرد. با وجود سال‌ها تحریم و نبود نشانه‌ای فوری از اقدامات جدید آمریکا، محدودیت‌های موجود نیز کارایی اندکی داشته‌اند، زیرا با تدابیر متقابل روسیه همگام نشده‌اند. مسکو بر همسایگان نزدیک و متحدان همدل خود متکی است و در میان آنها امارات جایگاهی ویژه دارد.

بی‌دلیل نبود که پوتین پیش از آنکه به آلاسکا هدایت شود، ابتدا پیشنهاد دیدار با ترامپ را در امارات مطرح کرد. امارات به‌عنوان بازیگری کلیدی در حفظ اقتصاد روسیه در برابر گسترده‌ترین تحریم‌های اعمال‌شده علیه یک کشور ظاهر شده است. ابوظبی در تلاش برای کاهش خشم غرب، خود را به‌عنوان میانجی ارزشمند معرفی می‌کند. محمدبن‌زاید، رئیس امارات، در ماه آگوست برای دومین بار در کمتر از یک سال به مسکو رفت و با پوتین دیدار کرد.

این روابط نزدیک که از سوی پوتین «شراکت راهبردی» نامیده می‌شود، سبب جهش تجارت میان دو کشور شده است. حجم تجارت که پیش از حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۱ حدود چهار میلیارد دلار بود، تا سال ۲۰۲۴ به ۱۱.۵ میلیارد دلار رسید؛ تقریبا سه‌برابر. ورود گسترده سرمایه روسی به امارات و جریان تجارت طلا و الماس که منشأ آن قابل پنهان‌سازی است، به ورود این کالاها به بازارهای جهانی کمک کرده است.

امارات و روسیه قصد دارند همکاری را فراتر ببرند. در ماه ژوئن، خالدبن‌محمد بن‌زاید، ولیعهد ابوظبی، در نشست اتحادیه اقتصادی اوراسیا در مینسک حضور یافت و با رهبران روسیه و بلاروس بر توافقی برای تسهیل تجارت با این بلوک اقتصادی صحه گذاشت. بلاروس در پنج سال گذشته و پس از انتخابات مناقشه‌برانگیز سال ۲۰۲۰ و وابستگی شدید به کرملین، به مرکز اقتصادی مهمی برای روسیه بدل شده است. در این دوره، تجارت دوجانبه سالانه تقریبا پنجاه درصد افزایش یافته و به نزدیک ۵۱ میلیارد دلار رسیده است. رشد موازی و چشمگیر تجارت امارات و بلاروس از ۸۲ دلار در ۲۰۲۱ به سه میلیارد و نهصد میلیون دلار در سال ۲۰۲۴، این پیوند را تقویت کرده است.

نقش امارات در کریدور حمل‌ونقل بین‌المللی شمال–جنوب روسیه نیز برجسته است؛ مسیری حیاتی به‌سمت آفریقا و هند. ابوظبی سرمایه‌گذار اصلی زیرساخت‌های کلیدی آسیای مرکزی است؛ از سهام عمده در منطقه ویژه اقتصادی خُرگُس در قزاقستان، تا اکتشاف نفت در ترکمنستان و انتشار اوراق قرضه بانک توسعه اوراسیا. این سرمایه‌گذاری‌ها، امارات را به حامی اصلی منطقه بدل کرده و در خدمت جاه‌طلبی‌های روسیه در نفوذ سیاسی و اقتصادی و دورزدن تحریم‌ها قرار داده است.

این پشتیبانی منافع مشترک مسکو و ابوظبی را پیش می‌برد. هر دو کشور در آفریقا اهداف مشابهی دارند: کسب سود و تحکیم موقعیت. روسیه با استفاده از قاچاقچیان اسلحه اهل بلاروس، محموله‌های تسلیحاتی را به آفریقا، از جمله سودان درگیر جنگ داخلی، ارسال می‌کند. نگران‌کننده‌تر اینکه امارات نیز سلاح در اختیار نیروهای واکنش سریع (RSF) قرار می‌دهد؛ گروهی که در جنگ داخلی سودان متهم به ارتکاب جنایت علیه بشریت است. قانون‌گذاران آمریکایی در تلاشند فروش سلاح به ابوظبی را متوقف کنند تا این حمایت قطع شود.

امارات هرگز علاقه خود به روسیه را از غرب پنهان نکرده و توانسته هر دو طرف را بازی دهد، زیرا غرب رفتار آن را نادیده گرفته است. سرمایه‌های عظیم امارات و وعده سرمایه‌گذاری یک تریلیون و چهارصد میلیارد دلاری در آمریکا موجب شده روابطش با روسیه صرفا مایه شرمساری تلقی شود. همچنین ابوظبی در سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ حدود ۱۵۴ میلیون دلار صرف لابی‌گری در آمریکا کرده و در فعالیت‌های نفوذی بیشتری هزینه نموده است. در همین حال، مأموران اطلاعاتی روسی از همکاری با سرویس‌های اماراتی علیه سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا و انگلیس سخن گفته‌اند.

با وجود این، نگرانی عمومی غرب از روابط امارات و روسیه به مراتب کمتر از دغدغه‌ها درباره پیوند امارات و چین است. جمهوری‌خواهان آمریکا خواستار بررسی دقیق‌تر سرمایه‌گذاری‌های ابوظبی شده‌اند، زیرا بیم دارند تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی شرکت انویدیا که به امارات می‌رسد، به پکن منتقل شود.

دولت ترامپ به روشنی احتمال تحریم‌های ثانویه علیه روسیه را مطرح کرده است؛ اقدامی که می‌تواند برای امارات زیان‌بار باشد و آن را به تلاش‌های پنهانی برای جلوگیری از این نتیجه وادارد. با این حال، برای پایان‌دادن به جاه‌طلبی‌های کرملین باید شبکه‌های اقتصادی مسکو مسدود شوند. همان‌گونه که افزایش تعرفه‌ها علیه هند به‌کار گرفته شد، می‌توان امارات را متوجه ساخت که بازی همزمان با دو طرف سودآور است، اما پرخطر نیز خواهد بود./ منبع