چین و روسیه تا کجا از ایران حمایت میکنند؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چین و روسیه تا کجا از ایران حمایت میکنند؟» در المانیتور (Al-Monitor) منتشر شده است. این یادداشت روند تلاشهای ایران برای کاهش تأثیر بازگشت تحریمهای سازمان ملل پس از فعالشدن مکانیزم ماشه را بررسی کرده و نقش احتمالی چین و روسیه در حمایت دیپلماتیک و سیاسی از تهران را تحلیل میکند. این یادداشت نشان میدهد که حمایت این دو کشور بیشتر نمادین و محدود به ممانعت از اجرای کامل تحریمهاست و ایران از این همکاری برای افزایش گزینههای راهبردی خود بهره میبرد. در ادامه، خلاصه این یادداشت را میخوانید.
پس از بازگشت قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل در واکنش به نقض توافق هستهای سال ۲۰۱۵، سیاست خارجی ایران با آزمونی حساس روبهرو شده است. انگلیس، فرانسه و آلمان با فعالکردن مکانیزم ماشه توافق، تحریمهای بینالمللی را دوباره به جریان انداختند. در واکنش، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران با ارسال نامه به همتایان خود و اظهارنظر در رسانهها، این اقدام را «کاملاً بیاساس، غیرقانونی و نامعتبر» خواند و از دیگر کشورها خواست تا به تحریمها عمل نکنند. ایران با اتکا به وزن سیاسی و اقتصادی چین و روسیه تلاش میکند تأثیر تحریمها را کاهش دهد.
مقامات ایران استدلال میکنند که شورای امنیت نمیتواند تحریمها را بازگرداند، زیرا آمریکا در سال ۲۰۱۸ از برجام خارج شده است. حمایت اعضای دائم شورای امنیت که با بازگشت تحریمها مخالفاند، یعنی روسیه و چین، موقعیت ایران را تقویت میکند. تهران این واکنش را نهتنها بهعنوان اعتراض دیپلماتیک، بلکه بهعنوان موضع حقوقی و راهبردی در برابر یکجانبهگرایی غربی معرفی میکند و محور اصلی آن اتکای به پکن و مسکو است.
در تئوری، چین و روسیه میتوانند با عدم اجرای قطعنامههای بازگشتی، مانع فعالیت کمیته ۱۷۳۷ که اجرای تحریمهای ایران را نظارت میکند شوند، نقش کمیته کارشناسان ۱۹۲۹ را تضعیف کنند و از تصویب یا اجرای تصمیمات جدید شورای امنیت جلوگیری کنند. اوایل ماه سپتامبر، سه کشور با ارسال نامهای به رئیس شورای امنیت اعلام کردند که قدرت حقوقی برای فعالکردن مکانیزم ماشه برای اروپا وجود ندارد و حتی در صورت فعالشدن، این مکانیزم «تعهدات قانونی برای اعضای سازمان ملل ایجاد نمیکند»، که نشاندهنده عدم تمایل پکن و مسکو به رعایت قطعنامههای بازگشتی است.
با این حال، واقعیت پیچیدهتر است. چین و روسیه با وجود حمایت مستمر از ایران، از اعلام صریح مخالفت با اجرای شش قطعنامه بازگشتی خودداری کردهاند. مقاومت فعال این کشورها محدود به ملاحظات عملی است، زیرا هر دو کشور روابط اقتصادی و مالی مهمی با آمریکا و اروپا دارند و خود تحت تحریماند. حتی پکن، با وجود همکاری راهبردی با ایران، باید تعادل میان رعایت هنجارهای چندجانبه و منافع تجاری با واشنگتن و حمایت از برنامههای اقتصادی و نظامی تهران را حفظ کند.
انتظارات تهران از چین و روسیه فراتر از حمایت حقوقی است و شامل اقدامات ملموس برای کاهش تأثیر تحریمها بر برنامههای موشکی، هستهای و تجارت است. با این حال، حمایت آنها بهطور عمده در قالب مانعتراشی دیپلماتیک، تأخیر در فعالیت کمیتهها و پوشش سیاسی محدود خواهد بود و نه ارائه سپر اقتصادی واقعی. حتی در گذشته نیز این دو کشور از اقداماتی که آنها را در معرض تحریمهای ثانویه آمریکا یا اختلال در بازارهای جهانی قرار دهد، اجتناب کردهاند. شایان ذکر است که هر دو کشور ابتدا بهنفع همین ۶ قطعنامه رأی دادهاند.
راهبرد ژئوپلیتیک ایران شامل درخواست از کشورها برای مقاومت در برابر اجرای تحریمها است تا نظام بینالمللی به رهبری غرب را به چالش بکشد. با بهرهگیری از ابهامات حقوقی و حمایت چین و روسیه، تهران قصد دارد مشروعیت اجرای یکجانبه تحریمها را کاهش دهد و خود را مدافع اصول چندجانبه نشان دهد. این رویکرد همچنین به مخاطبان داخلی و منطقهای پیام میدهد که ایران میتواند در برابر فشار تحریمها مقاومت دیپلماتیک داشته باشد و حاکمیت خود در سیاستهای هستهای و دفاعی را حفظ کند.
محاسبه تهران دو جانبه است: حفظ برنامههای هستهای و موشکی و همزمان حفظ اهرم در مذاکرات با آمریکا و آزمودن میزان حمایت واقعی چین و روسیه. پاسخ آنها مرزهای تواناییشان در مقابله با تحریمهای غربی را روشن خواهد کرد و تعادل میان همکاری با تهران و پیامدهای اقتصادی و دیپلماتیک با اروپا و آمریکا را نشان میدهد. حمایت آنها بیشتر نمادین و سیاسی خواهد بود تا کاهش واقعی عواقب اقتصادی و راهبردی./ منبع
