ترامپ با موفقیت نتانیاهو را وادار به عقب‌نشینی کرده است

در دو سال اخیر، جنگ اسرائیل و حماس وارد مرحله حساسی شده است، به‌ویژه پس از مجموعه‌ای از وقایع پر فراز و نشیب هفته اخیر که نقطه عطفی را رقم زده‌اند. روز دوشنبه، دونالد ترامپ طرح بیست‌بندی برای پایان جنگ غزه ارائه کرد که به‌عنوان اولتیماتوم غیرقابل مذاکره به حماس اعلام شد. روز جمعه، حماس از آمادگی برای بحث در مورد ده بند اول طرح شامل آزادی گروگان‌ها خبر داد ولی از پذیرش باقی موارد، از جمله تحویل سلاح، خودداری کرد. ترامپ از این واکنش محتاطانه استقبال کرد و در شبکه مجازی اعلام نمود که «معتقد است آنها آماده صلح پایدار هستند» و نتانیاهو را وادار به همراهی کرد. ترامپ در همان روز اعلام داشت که اسرائیل باید فوراً بمباران غزه را متوقف کند تا امکان آزادی سریع و امن گروگان‌ها فراهم شود. در پی این دستور او، نتانیاهو بلافاصله عقب نشست: اگرچه قبلاً قول داده بود مذاکرات را فقط «در شرایط آتش» پیش ببرد، روز شنبه روند جنگ را متوقف ساخت و هیئتی را برای مذاکره به قاهره اعزام کرد.

ترامپ با قدرت و نفوذ خود نتانیاهو را مجبور به تغییر مسیر نموده است و اگر قرار است مذاکرات فعلی نتیجه بدهد، باید همین رویکرد ادامه یابد، چرا که دستیابی به توافق قطعی با چالش‌هایی مواجه است. حماس ممکن است با خودداری از آزادی تمامی گروگان‌ها یا عقب‌نشینی از تعهدات، روند صلح را تخریب کند. همچنین درونی‌ترین ساختارهای حماس، میان رهبران خارج از غزه که خواستار توافق با ترامپ هستند و رهبران داخلی که مخالفت دارند، دچار تفرقه است. از سوی دیگر نتانیاهو با شورش اعضای تندرو ائتلاف خود مواجه است که خواهان پاکسازی قومی و اسکان مجدد در غزه‌اند و تهدید به سرنگونی دولت در صورت اتمام جنگ کرده‌اند. ترامپ در این شرایط تنها نیرویی است که می‌تواند تعادل را به‌سود صلح تغییر داده و نتانیاهو را به تصمیماتی متفاوت وادار کند.

برخلاف تبلیغات هواداران نتانیاهو و مخالفان ضدیهود در آمریکا، ترامپ هیچگاه تحت نفوذ نتانیاهو نبوده است، بلکه عکس آن صادق است و نتانیاهو همیشه به ترامپ متکی بوده است. سال‌هاست که نتانیاهو روابط نزدیکش با ترامپ را به‌صورت سرمایه سیاسی به مردم اسرائیل معرفی کرده، اما اکنون همین رابطه برایش محدودیت ایجاد کرده است: با نزدیک شدن انتخابات اسرائیل در سال ۲۰۲۶، نخست‌وزیر اسرائیل نمی‌تواند خود را در تقابل آشکار با رئیس‌جمهور ایالات متحده قرار دهد و مجبور است خواسته‌های ترامپ را بپذیرد و آن‌ها را به نام خود به‌خور رأی‌دهندگان دهد.

ترامپ به‌خوبی این وضعیت را درک کرده است و در مکالمه‌ای با خبرنگار آکسیوس اظهار کرده که به نتانیاهو گفته است «این فرصتی برای پیروزی توست» و تأکید کرده که نتانیاهو چاره‌ای جز پذیرش ندارد. این روند پیشتر نیز تکرار شده است: ترامپ از نتانیاهو خواسته حمله گسترده به ایران را متوقف کند، مانع الحاق کرانه باختری شده، برای آزادی گروگان آمریکایی با حماس مذاکره کرده و نتانیاهو را وادار به عذرخواهی از قطر نموده، به شکلی که عکس لحظه عذرخواهی رسمی از کاخ سفید منتشر شد. همچنین ترامپ طی هفته گذشته با امضای یک فرمان اجرایی، تضمین امنیت ناتو سطحی برای قطر، میزبان رهبران حماس، صادر کرد. او بارها اعتراضات اسرائیلی‌ها علیه دولت نتانیاهو و در حمایت از معامله گروگان‌ها را تقویت کرده است.

نتانیاهو تلاش کرده این عقب‌نشینی‌ها را به‌عنوان بخشی از برنامه خودش جلوه دهد و همانند بسیاری از سیاستمداران موفق، مهارت «تبدیل عقب‌نشینی به پیشروی» را نمایش داده، اما این توهم رفته‌رفته رو به افول گذاشته است. در واقع ترامپ هرگز مهره نتانیاهو نبوده، بلکه سیاستگذاری خود را بر اساس منافع شخصی و تعادل بین ذی‌نفعان منطقه‌ای پیگیری کرده و خواسته‌های راست افراطی اسرائیل را ملاک تصمیم‌گیری نمی‌داند. نتانیاهو نیز همچون ترامپ، برآمده از ائتلاف‌ها و فشارهای سیاسی داخلی است و بدون دخالت ترامپ، قوی‌ترین تأثیر بر تصمیماتش از سوی شرکای تندرو بوده است که شکل‌دهنده سیاست‌های وی در این بحران بوده‌اند. بیشتر مردم اسرائیل مخالف سیاست‌های افراطی و آرمان‌های مذهبی راست‌گرایان در غزه‌اند و خواهان پایان جنگ هستند، اما برای تغییر رفتار نخست‌وزیر، به نقش رئیس‌جمهور آمریکا نیاز دارند./ منبع