چرخش‌های پیاپی ترامپ در برابر ایران: تغییر نظام یا صلح؟

در مدت زمانی کوتاه و طی ۴۸ ساعت پرالتهاب، سیاست دونالد ترامپ در قبال ایران شاهد چرخش‌های سریع و متضادی بود. روز شنبه، رئیس‌جمهور آمریکا دستور حمله هوایی با بمب‌افکن‌های بی-۲ به تأسیسات هسته‌ای ایران را صادر کرد و رسماً وارد جنگی شد که اسرائیل با جمهوری اسلامی ایران آغاز کرده بود. روز بعد، ترامپ بحث «تغییر حکومت» در تهران را مطرح کرد که موجب استقبال جنگ‌طلبان سنتی جمهوری‌خواه و نگرانی جناح انزواطلب راست‌گرایان شد. اما روز دوشنبه، بدون هشدار قبلی، اعلام کرد که توافقی برای «آتش‌بس کامل و نهایی» میان ایران و اسرائیل حاصل شده و جنگی که او آن را «جنگ دوازده روزه» نامید، پایان یافته است.

عامل این چرخش ناگهانی، واکنش محدود ایران به حمله آمریکا بود. تهران موشک‌هایی به پایگاه آمریکایی العدید در قطر شلیک کرد، اما پیش از آن به واشنگتن هشدار داده بود و حمله بدون خسارت انجام شد. در مقابل، ترامپ مدعی شد که بمباران تأسیسات هسته‌ای ایران، زیرساخت‌های برنامه اتمی این کشور را به‌طور کامل نابود کرده است. هنوز تأیید مستقلی درباره میزان خسارات واردشده منتشر نشده، اما کاخ سفید این واکنش محتاطانه ایران را نشانه‌ای از عقب‌نشینی دانسته است.

رفتار متزلزل ترامپ در قبال مسائل امنیت ملی، یادآور نوسانات مشابه او در سیاست‌های تجاری است. تهدید، توافق، اقدامات ناگهانی و اعلام پیروزی‌های یک‌جانبه، از ویژگی‌های همیشگی عملکرد اوست. در همین راستا، با وجود مطرح شدن احتمال مذاکره، ترامپ در اظهاراتش به‌صورت ضمنی بر گزینه تغییر حکومت نیز تأکید کرده و اعلام کرده در صورت لزوم می‌توان بیش‌تر به «مراکز قدرت جمهوری اسلامی» ضربه زد.

مقام‌های دولت آمریکا نیز پیام‌های متناقضی منتشر کرده‌اند. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا و پیت هگست، وزیر دفاع این کشور در روز یک‌شنبه اعلام کردند که هدف آمریکا تغییر نظام نیست، اما اظهارات بعدی ترامپ خلاف این رویکرد را نشان داد. سخنگوی کاخ سفید نیز در مصاحبه‌ای گفت اگر جمهوری اسلامی از راه‌حل دیپلماتیک سرباز زند، مردم ایران می‌توانند این نظام «خشونت‌طلب» را کنار بزنند.

از سوی دیگر، واکنش‌ها در جناح‌های سیاسی آمریکا نیز دوگانه بود. جناح میانه‌رو جمهوری‌خواه و نومحافظه‌کارانی مانند نیکی هیلی و جان بولتون، از این اقدامات حمایت کردند، اما بخشی از پایگاه «مگا» که اصولاً با مداخله نظامی مخالف‌اند، دچار تناقض شدند. چارلی کرک، فعال رسانه‌ای محافظه‌کار، تلاش کرد موضع ترامپ را به‌صورت «انقلاب از درون» توجیه کند، نه دخالت مستقیم.

کارشناسان معتقدند ترامپ در حال اعمال فشاری هدفمند بر جمهوری اسلامی است تا رهبر ایران را به عقب‌نشینی در میز مذاکره وادار کند. با این حال، هنوز مشخص نیست آیا تهران حاضر به چنین امتیازدهی خواهد شد یا نه. برخی تحلیل‌گران نیز هشدار داده‌اند که ایران برای نشان‌دادن قدرت و اجتناب از تغییر حکومت، ممکن است به موضعی مقاوم‌تر بازگردد.

در این میان، نهادهایی چون موسسه واشنگتن تأکید کرده‌اند که حتی اگر آمریکا و اسرائیل برخی نهادهای حساس نظام را هدف قرار دهند، این با تغییر حکومت به سبک عراق سال ۲۰۰۳ قابل مقایسه نیست. این بار، هدف آمریکا ظاهراً ترکیبی از بازدارندگی، تخریب زیرساختی و فشار روانی برای مذاکرات است، بدون درگیرشدن مستقیم در مدیریت حکومت جایگزین.

با وجود اعلام آتش‌بس، آینده تنش‌ها هنوز مبهم است. اگر ایران از ساختار هسته‌ای خود نسخه پنهانی حفظ کرده باشد یا مجدداً اقدام به توسعه تسلیحات اتمی کند، احتمال بازگشت درگیری‌ها وجود دارد. اسرائیل نیز خواستار محدودسازی توان نظامی ایران و مهار گروه‌های متحد آن در منطقه خواهد بود.

در نهایت، سیاست ترامپ بین تهدید نظامی، تمایل به توافق و میل به کسب پیروزی‌های رسانه‌ای نوسان دارد. صلحی که اکنون اعلام شده، شکننده است و تا زمانی که پرونده هسته‌ای ایران و سیاست‌های منطقه‌ای آن حل‌وفصل نشود، این آرامش پایدار نخواهد بود./ منبع