روابط آمریکا و ترکیه؛ از دوستی تا سردی

روابط بین ایالات متحده و ترکیه در سال‌های اخیر با پیچیدگی‌های قابل ‌توجهی روبه‌رو شده است. گرچه روابط شخصی میان رهبران دو کشور، به‌ویژه ترامپ و اردوغان، گاهی به توافق‌های محدود و تعاملات دیپلماتیک کوتاه‌مدت منجر شده است، اما تضادهای راهبردی و محدودیت‌های ساختاری مانع دستیابی به نزدیکی پایدار شده‌اند. روابط دوجانبه اکنون در مقایسه با دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ کمتر پویا و در عین حال کمتر پرتنش است. بازگشت ترامپ به قدرت در واشنگتن با استقبال اردوغان مواجه شد که امیدوار بود آمریکا به منافع ترکیه توجه بیشتری داشته باشد، اما تحقق اهداف ترکیه در مسائل منطقه‌ای همچون سوریه و فلسطین با ابهامات و محدودیت‌های متعددی همراه است.

در سطح منطقه‌ای، ترکیه به‌طور همزمان روابط خود با غرب و روسیه را مدیریت می‌کند. آنکارا با شرکت در نشست‌های شانگهای و گروه بریکس پلاس نشان داد که همچنان به تعاملات چندجانبه توجه دارد، و همزمان با تقویت همکاری‌های نظامی و اقتصادی با اروپا، خود را برای مشارکت در طرح‌های دفاعی مشترک، مانند برنامه SAFE و تلاش‌های ناتو برای مقابله با روسیه، آماده می‌کند. اعزام هواپیمای E-7T Peace Eagle به لیتوانی نمونه‌ای از تعهد ترکیه به همکاری با ناتو در پاسخ به تهدیدات روسیه است. همچنین ترکیه درصدد به‌روزرسانی اتحادیه گمرکی با اتحادیه اروپا است تا شامل خدمات و خرید عمومی شود که با توجه به فشارهای اقتصادی ناشی از تعرفه‌های آمریکا و رشد اقتصادی چین، منطقی به نظر می‌رسد.

از سوی دیگر، ترکیه به‌دنبال بهره‌برداری از جایگاه ژئوپلیتیک خود در دو سوی آتلانتیک است. توافق با دولت بایدن برای مدرن‌سازی و خرید هواپیماهای «اف-۱۶» و پذیرش عضویت فنلاند و سوئد در ناتو نمونه‌ای از این رویکرد است، هرچند برخی بخش‌های توافق، مانند مدرن‌سازی کامل، هنوز اجرایی نشده‌اند. تلاش‌های ترکیه برای خرید جنگنده‌های «اف-۳۵» نیز با محدودیت‌هایی مواجه است که ناشی از تحریم‌های آمریکا به دلیل سامانه پدافند موشکی «اس-۴۰۰» روسیه است.

در حوزه انرژی، ترکیه همچنان روابط خود با روسیه را حفظ کرده است. قرارداد گاز طبیعی مایع بیست ساله با آمریکا تنها بخشی از واردات این کشور را پوشش می‌دهد و جایگزین واردات گسترده از روسیه نیست. ترکیه همچنین به فروش مجدد گاز روسیه به اروپا ادامه می‌دهد و سرمایه‌گذاری‌های بزرگ خود در این زمینه را حفظ کرده است. برنامه‌های مرتبط با انرژی هسته‌ای آمریکا نیز با چالش‌های اقتصادی و اجرایی روبه‌رو است، زیرا نیروگاه فعلی آق‌قویو توسط روس‌ها ساخته می‌شود و برنامه‌های جدید آمریکا به کندی پیش خواهد رفت.

در نهایت، تلاش‌های ترکیه برای جلب حمایت آمریکا در مسائل منطقه‌ای همچون غزه با موفقیت محدود همراه بوده است. نقش ترکیه پس از هرگونه آتش‌بس نامشخص باقی می‌ماند و اسرائیل نسبت به مشارکت آنکارا تردید دارد. از طرف دیگر، اقدامات اردوغان برای کاهش تعرفه‌ها و خرید هواپیماهای بوئینگ بیشتر بر تعاملات شخصی با ترامپ اثر می‌گذارد و تاثیری بر تصمیم‌گیری‌های کنگره ندارد. بدین ترتیب، روابط ترکیه و آمریکا اکنون کمتر ضروری و پرتنش هستند و هر دو طرف می‌توانند با تفاوت‌ها کنار بیایند و در موارد منافع مشترک همکاری کنند./ منبع