شبح طالبان: چرا پاکستان و افغانستان نمیتوانند از جنگ مشترک خود فرار کنند
بحران تاریخی و مرزی، پاکستان را بهرغم نقش محوری در قدرتگیری طالبان، با تهدید فزاینده «تحریک طالبان پاکستان» مواجه کرده است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «شبح طالبان: چرا پاکستان و افغانستان نمیتوانند از جنگ مشترک خود فرار کنند» به قلم کانوال سیبال (Kanwal Sibal) در راشا تودی (Russia Today) منتشر شده است. این مقاله به تحلیل ریشههای تاریخی و ژئوپلیتیکی بیثباتی مزمن میان پاکستان و افغانستان میپردازد که با تشدید درگیریها در امتداد خط دیورند و افزایش حملات گروه جنبش طالبان پاکستان (TTP) تشدید شده است. نویسنده استدلال میکند که مناقشه بر سر مرز استعماری، سیاست پاکستان برای دستیابی به «عمق راهبردی» در افغانستان، و عدم تمایل طالبان کابل به اقدام عملی علیه جنبش طالبان پاکستان، باعث شده است که پیروزی سیاسی پاکستان در سال ۲۰۲۱ کوتاهمدت باشد و روابط دو کشور بهسرعت رو به وخامت بگذارد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
درگیریهای مسلحانه میان پاکستان و افغانستان در ماه اکتبر ۲۰۲۵ در امتداد خط دیورند، که یک مرز تعیینشده توسط قدرت استعماری بریتانیا در سال ۱۸۹۳ است و هرگز توسط افغانها بهرسمیت شناخته نشده، بیثباتی مزمن منطقه را تشدید کرد. طالبان، که پیشتر در برابر آمریکا مقاومت کرده، اکنون توانایی مقاومت در برابر فشار پاکستان را نیز دارد، امری که نگرانیهایی را میان مدافعان منافع پاکستان برانگیخته است. ترکیه و قطر برای کاهش تنشها میانجیگری کردند و به توافق آتشبس موقت در روزهای ۱۸ تا ۱۹ اکتبر انجامید، اما بلافاصله درگیریهای تازهای دوباره شعلهور شد.
تاریخچه تنش پاکستان و افغانستان به دخالتهای اسلامآباد در امور داخلی افغانستان بازمیگردد؛ همچنین تقسیم مصنوعی قبایل پشتون در دو سوی دیورند نقش کلیدی در این خصومتها داشته است. تلاش پاکستان برای تثبیت برتری در افغانستان و جلوگیری از نفوذ هند به این کشور، تنشها را افزایش داده است. سفر وزیر خارجه افغانستان به هند در ماه اکتبر ۲۰۲۵ و همزمانی حملات پهپادی پاکستان به کابل، نشانهای از رقابت شدید منطقهای و ژئوپولیتیکی است.
پاکستان از دهه ۱۹۸۰ با حمایت آمریکا و عربستان، نقش مهمی در جنگ جهادی علیه شوروی در افغانستان ایفا کرد و پس از آن نیز در شکلگیری طالبان نقش فعال داشته است. هند و ایران که مخالف نفوذ پاکستان در افغانستان هستند و نگرانیهایی امنیتی دارند، روابط متشنجی با اسلامآباد در این زمینه دارند. طالبان پس از سقوط دولت غنی در سال ۲۰۲۱ به قدرت رسیدند، که پاکستان را تا حدی برنده این تحولات سیاسی کرد، اما روابط دو کشور همچنان پرتنش است.
بهتازگی پاکستان تصمیم به بازگرداندن یک میلیون و سیصد هزار افغان فاقد مدرک گرفته است که این اقدام موجب وخامت بیشتر روابط شده است. طالبان حاضر به همکاری مؤثر با پاکستان برای سرکوب جنبش طالبان پاکستان (TTP) نیستند؛ گروهی که از خاک افغانستان علیه پاکستان عملیات انجام میدهد و بهویژه در مناطق قبیلهای پشتوننشین فعال است. این مناطق که از مدتها پیش نیمهخودمختار بودند، با ایجاد عملیات نظامی پاکستان و ادغام در استان خیبر پختونخوا، با مقاومتهای محلی و تشدید خشونت روبرو شدهاند. درگیریهای اخیر از جمله عملیات «سربکف» در سال ۲۰۲۵ گویای شدت و پیچیدگی مناقشه مرزی است که هنوز راهحلی برای آن پیدا نشده است. وضعیت نامشخص خط دیورند، دخالتهای تاریخی و گروههای مسلح فعال باعث شدهاند تا این منطقه همچنان کانون تنش و بیثباتی باقی بماند./ منبع
