پساماشه رسید، چه میکنید؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «پساماشه رسید؛ چه میکنید؟» به قلم محمد فاضلی و منتشرشده در دیپلماسی ایرانی، با نگاهی انتقادی و تحلیلی روند واکنش سیاستگذاری ایران به بازگشت تحریمهای سازمان ملل پس از فعالشدن مکانیسم ماشه را بررسی میکند. نویسنده ضمن طرح پرسشهای کلیدی، بر خلأ برنامههای عملی در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و دیپلماتیک و ضرورت تولید گفتمان تازه فراگیر از سوی «قهرمانان عصر پساماشه» تأکید دارد. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
مکانیسم ماشه فعال شده و تحریمهای سازمان ملل دوباره بر ایران اعمال میشود. فضای بحث داخلی عمدتاً محدود به جدلهای شخصی میان چهرههای سیاسی یا انتقاد از برجام و غرب است و بهنظر نمیرسد دستورکار واقعی و مؤثر در پشت صحنه وجود داشته باشد. استفاده مکرر از واژه «مقاومت» در ماههای اخیر بدون توضیح عملیاتی مشخص ادامه داشته و معنای دقیق آن در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و سیاست خارجی روشن نشده است. خطر گیرکردن سیاستگذاری بر روی چنین مفاهیم کلیشهای وجود دارد که میتواند مانع از شکلگیری راهبردهای عملی شود. با نبود امید به عادیسازی روابط با غرب در کوتاهمدت و زیر سایه احتمال جنگ، مجموعهای از پرسشهای راهبردی مطرح است: برنامه همکاری اقتصادی با چین چیست و چگونه از آشفتگی مواضع جلوگیری خواهد شد؟؛ سیاست صنعتی برای تابآوری بنگاهها و حفظ رشد اقتصادی چگونه تعریف میشود؟؛ گامهای مشخص برای حمایت از اقشار آسیبپذیر تحت فشار تورم، بیکاری و پیامدهای روانی فضای تحریمی چیست؟؛ مواجهه با تنش میان مجلس و دولت و مقابله با رانتجوییهای سیاسی و اقتصادی که به ناکارآمدی و بیعملی میانجامد، چگونه انجام خواهد شد؟؛ اصلاح بوروکراسی و کاهش هزینههای مبادلاتی برای فعالان اقتصادی چه برنامهای خواهد داشت؟؛ کاهش عوامل محرک نارضایتی اجتماعی و حفاظت از همبستگی اجتماعی چه راهکارهایی خواهد داشت؟؛ در حوزه دیپلماسی، آیا همچنان روایت برجام و نقد آن ادامه خواهد داشت یا زبان تازهای متناسب با شرایط پساماشه خلق خواهد شد؟
در هر دوره تاریخی، قهرمانان با زبان و گفتمان خاص خود روح زمانه را صورتبندی میکنند. در دهه ۸۰، محمود احمدینژاد و سعید جلیلی حامل گفتمان مقاومت بودند و جهان را با شعارهایی علیه قطعنامهها تعریف میکردند. حسن روحانی و جواد ظریف قهرمانان مذاکره و دیپلماسی بودند و تلاش داشتند جهان را بر پایه گفتوگو هدایت کنند. اکنون هر دو رویکرد در بنبست قرار گرفتهاند و اوضاع اقتصادی، اجتماعی، محیطزیستی و امنیتی نسبت به دو دهه پیش بدتر شده است. عصر پساماشه بازگشت به وضعیتی مشابه ۱۵ سال پیش است، اما بدون منابع و درآمدهای نفتی گذشته، بدون سرمایه اجتماعی و با انبوهی ناترازی در حوزههای مختلف. پرسش آن است که قهرمانان این عصر چه کسانی خواهند بود، چه زبانی خواهند داشت و چگونه به پرسشهای کلیدی پیش روی ایران پاسخ خواهند داد. شاید زبان مقاومت یا دیپلماسی تکرار شود، اما شباهتها صرفاً لفظی خواهد بود، مگر اینکه معنای دقیق و اجرایی آنها مشخص و عملیاتی شود تا پاسخگوی چالشهای امروز کشور باشد./ منبع
