چرا قطر شایسته‌تر و موفق‌تر از دیگران در میانجی‌گری جهانی است

قطر بار دیگر نقش برجسته خود را به‌عنوان میانجی جهانی با امضای چارچوب صلح میان دولت جمهوری دموکراتیک کنگو و شورشیان «جنبش ۲۳ مارس» (M23) در دوحه اثبات کرد. این موفقیت تازه حاصل موقعیت ویژه قطر در دیپلماسی جهانی است؛ کشوری کوچک که به‌دلیل بی‌طرفی، دیپلماسی فعال و برخورداری از منابع مالی، توانسته اعتبار کم‌نظیری در میانجی‌گری منازعات داشته باشد. تجربه موفق مذاکرات آمریکا و طالبان در سال ۲۰۲۰، نقش کلیدی قطر در مناقشه مرزی اریتره و جیبوتی و جمع کردن دولت سودان و گروه‌های شورشی دارفور دور یک میز، نمونه‌هایی از تاثیرگذاری بی‌نظیر دوحه در عرصه صلح‌سازی است.

قطر بارها توانسته با آوردن طرف‌های متخاصم به مذاکره و ایجاد اعتماد دوطرفه، آن‌ها را به‌سوی توافق و سازش سوق دهد؛ جایی که اغلب دیگر میانجی‌ها شکست می‌خورند. نکته مهم در میانجی‌گری‌های قطر، عدم تحمیل دستورکار ایدئولوژیک یا سیاسی است. دوحه تلاش می‌کند صرفاً محیطی بی‌طرفانه، امن و مبتنی بر اعتماد ایجاد کند و به طرفین اجازه دهد خود به توافق برسند. نبود جاه‌طلبی نظامی و نفوذ منطقه‌ای و تمرکز بر ابزارهای مالی و کمک‌های در دوران پس از بحران، ترس طرف‌های درگیر از مداخلات پنهان را کاهش داده و ساختار منحصر به فرد قطر در دیپلماسی بحران را تقویت کرده است.

میانجی‌گری قطر بر ترکیبی از عوامل استوار است: بی‌طرفی عملی، توانایی مهارتی در هدایت دیالوگ‌های پیچیده و تأمین مالی برای پشتیبانی از توافق‌های صلح. این خصوصیات باعث شده حتی بازیگرانی که علاقه‌ای به مذاکره ندارند، تحت تأثیر فضای اطمینان‌بخش دوحه، میل به حضور پای میز مذاکره پیدا کنند. حمایت مالی قطر از بازسازی و توسعه، یا کمک‌های بشردوستانه، ابزاری برای تسهیل کاهش تنش و تثبیت توافقات دارند.

روند میانجی‌گری جهانی در سال‌های اخیر در حال تغییر بوده است. اعتبارغرب به‌عنوان میانجی پس از دهه‌ها شکست و استانداردهای دوگانه رو به افول گذاشته و جایی برای ظهور بازیگران جدید مانند قطر، ترکیه و عربستان باز شده است. با این حال، قطر برخلاف دیگر رقبا نقش خود را بر مبنای بی‌طرفی و نه دستورالعمل‌های ژئوپلیتیکی منطقه‌ای تعریف می‌کند. این وجه تمایز موجب شده حتی کشورهای با سابقه منازعه طولانی، به اعتبار دوحه اعتماد کنند. قدرت نرم قطر در کنار اعتبار دیپلماتیک آن، این کشور را به بازیگر اصلی میانجیگری در منازعات مزمن یا نوظهور تبدیل کرده است.

با ادامه کاهش نقش میانجی‌های سنتی و ناپایداری نظم جهانی، پیش‌بینی می‌شود نقش قطر به‌عنوان الگویی موفق برای صلح، بیش‌ازپیش تقویت شود. تجربه تاریخی دوحه، نشان داده که کشور کوچکی بدون قدرت نظامی، اما با ثروت و بی‌طرفی واقعی، به شرط برخورداری از مهارت دیپلماتیک، می‌تواند در دنیای امروز عامل تفاهم و صلح باشد. این مدل خاص میانجی‌گری از سوی قطر، نشانه دوران جدیدی است که در آن بازیگران غیرمتعارف می‌توانند سرنوشت برخی از مهم‌ترین بحران‌های جهانی را رقم بزنند./ منبع