تعامل آسه‌آن و بریکس روبه گسترش: فرصت‌ها و محدودیت‌ها
حضور آسه‌آن در بریکس فرصت دیپلماتیک ایجاد کرد، اما اختلافات اعضا مانع نفوذ یکپارچه شد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «تعامل آسه‌آن و بریکس روبه گسترش: فرصت‌ها و محدودیت‌ها» منتشرشده در شورای راهبردی روابط خارجی، فرصت‌های دیپلماتیک آسه‌آن در نشست بریکس ۲۰۲۶ و موانع تبدیل حضور این سازمان به نفوذ مؤثر را بررسی می‌کند. این تحلیل نشان می‌دهد اختلافات داخلی و روابط متفاوت اعضا با قدرت‌های بزرگ، توان تصمیم‌گیری جمعی آسه‌آن را محدود کرده است. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
حضور آسه‌آن در هجدهمین اجلاس سران بریکس در هند، در سپتامبر ۲۰۲۶، نشانه‌ای از تلاش کشورهای جنوب شرق آسیا برای افزایش نقش خود در نظم چندقطبی بود. این نشست با مشارکت اعضای گسترش‌یافته بریکس، بر همکاری سیاسی، اقتصادی و فناورانه تأکید داشت. بااین‌حال، حضور نماینده آسه‌آن به معنای پیوستن یکپارچه کشورهای منطقه به این مجموعه یا شکل‌گیری موضع مشترک آنان در برابر غرب نبود.
هند در مقام میزبان، بریکس را سازوکاری برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی، نوآوری، توسعه و همکاری میان اقتصادهای نوظهور معرفی کرد. نارندرا مودی نیز بر تفاوت «غیرغربی» بودن بریکس با «ضدغربی» بودن آن تأکید داشت. دستور کار اجلاس، از اصلاح حکمرانی جهانی و همکاری مالی تا هوش مصنوعی، فناوری مالی، زیرساخت‌های دیجیتال و تقویت زنجیره‌های تأمین را دربرمی‌گرفت؛ موضوعاتی مهم برای کشورهای آسیب‌پذیر در برابر شوک‌های خارجی.
فردیناند مارکوس جونیور، رئیس‌جمهور فیلیپین و رئیس دوره‌ای آسه‌آن، در نشست بیشتر به‌عنوان نماینده منافع جمعی جنوب شرق آسیا ظاهر شد تا طرفدار نزدیکی یک‌جانبه کشورش به بریکس. او صلح و امنیت، ایجاد کریدورهای اقتصادی و توانمندسازی مردم را اولویت‌های منطقه دانست. این مشارکت فرصتی فراهم کرد تا آسه‌آن بر احترام به حاکمیت کشورها، حقوق بین‌الملل و دیپلماسی مبتنی بر اجماع تأکید کند و بدون ورود به تقابل مستقیم، صدای خود را به گفت‌وگوهای جنوب جهانی برساند.
چنین حضوری بخشی از راهبرد موازنه‌گری و پوشش ریسک آسه‌آن در برابر رقابت قدرت‌های بزرگ است. دولت‌های منطقه می‌کوشند هم‌زمان از فرصت‌های اقتصادی چین، آمریکا، هند و دیگر بازیگران بهره ببرند و استقلال تصمیم‌گیری خود را حفظ کنند. بااین‌حال، آسه‌آن سازمانی همگون نیست: اندونزی عضو کامل بریکس شده و مالزی و ویتنام در جایگاه شریک تعامل دارند، درحالی‌که فیلیپین در مسائل امنیت دریایی رویکردی سخت‌گیرانه‌تر نسبت به چین دنبال می‌کند.
اختلافات درباره دریای چین جنوبی، بحران میانمار، مناقشه مرزی تایلند و کامبوج و ادعاهای ارضی میان برخی اعضا، دستیابی به اجماع را دشوار ساخته است. این شکاف‌ها صرفاً اختلافاتی گذرا نیستند و با ساختار تصمیم‌گیری مبتنی بر توافق جمعی آسه‌آن پیوند دارند. همچنین وابستگی اقتصادی متفاوت کشورها به چین و روابط امنیتی نامتوازن آنان با آمریکا سبب می‌شود ظرفیت چانه‌زنی مشترک سازمان در بریکس کمتر از مجموع ظرفیت‌های ملی اعضا باشد.
ریاست فیلیپین نیز این دشواری‌ها را برطرف نکرده است. موضع قاطع مانیل در برابر اقدامات چین برای شماری از اعضا پذیرفتنی است، اما دولت‌های خواهان تعامل محتاطانه‌تر با پکن را با تردید روبه‌رو می‌کند. اختلافات داخلی میان مارکوس جونیور و سارا دوترته و تنش‌های سیاسی مربوط به چین نیز اعتبار نمایندگی فیلیپین را با پرسش‌هایی روبه‌رو کرده است. بنابراین، حضور آسه‌آن بیشتر به دیده‌شدن دیپلماتیک انجامید تا دستیابی به توافق‌های منطقه‌ای تحول‌آفرین.
در مجموع، تعامل آسه‌آن با بریکس گزینه‌های اقتصادی و دیپلماتیک جنوب شرق آسیا را گسترش می‌دهد، بی‌آنکه به معنای همسویی انحصاری با یک بلوک باشد. این دستاورد محدود اما مهم، جایگاه منطقه را در گفت‌وگوهای نظم جهانی در حال تحول حفظ می‌کند. بااین‌حال، تحقق نفوذ پایدار به رفع اختلافات داخلی، تقویت اعتبار ریاست دوره‌ای و تدوین مواضع قابل دفاع مشترک وابسته است؛ زیرا حضور بر سر میز مذاکرات، بدون انسجام سیاسی، لزوماً به قدرت اثرگذاری منجر نمی‌شود./ منبع