عصر هسته‌ای پساجنگ سرد شاید به پایان رسیده باشد

همه ما حس می‌کنیم که جهان وارد مرحله نامطمئن‌تری می‌شود. اتحادها شکننده‌تر، تجارت در حال تکه‌تکه شدن و قدرت‌های بزرگ آشکارا در حال رقابت هستند، اما در زیر این تغییرات قابل مشاهده، چیزی کمتر مورد بحث و خطرناک‌تر نهفته است: فروپاشی آهسته ثبات هسته‌ای. برای بخش بزرگی از دوران جنگ سرد، جهان از طریق معاهدات، عادات و دکترین‌های مبتنی بر خویشتن‌داری، با وجود زرادخانه‌های هسته‌ای، به یک ثبات نسبی دست یافته بود. آن دوران ممکن است به پایان رسیده باشد.

واضح‌ترین نشانه، انقضای پیمان «استارت جدید»، آخرین معاهده کنترل تسلیحات هسته‌ای باقی‌مانده بین ایالات متحده و روسیه، در این هفته بود. اکنون برای اولین بار در بیش از ۵۰ سال گذشته، هیچ محدودیت قانونی الزام‌آو ری بر دو زرادخانه بزرگ هسته‌ای جهان وجود ندارد. جهان از زمان امضای استارت جدید در سال ۲۰۱۰ تغییر کرده است. روسیه تقریباً ۹۵ درصد از نیروهای هسته‌ای استراتژیک خود را مدرن‌سازی کرده و زرادخانه عظیمی از تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی (حدود یک هزار و پانصد سلاح) ساخته است که خارج از پیمان استارت جدید قرار دارند. مسیر چین حتی ممکن است پیامدهای بیشتری داشته باشد. زرادخانه هسته‌ای چین از حدود ۲۴۰ کلاهک در سال ۲۰۱۲ به بیش از ۶۰۰ کلاهک امروز رسیده و طبق تخمین‌های آمریکا، تا سال ۲۰۳۰ به هزار کلاهک خواهد رسید. چین در حال ایجاد یک سه‌گانه هسته‌ای کامل (موشک‌های زمینی، زیردریایی‌های موشک بالستیک و سلاح‌های هوایی) و حرکت به سمت وضعیت «پرتاب در صورت هشدار» است.

پکن درخواست‌های آمریکا برای مذاکرات کنترل تسلیحات را رد کرده و شفافیت را یک آسیب‌پذیری می‌داند. نتیجه، یک رقابت هسته‌ای سه‌جانبه است که بسیار پیچیده‌تر از بن‌بست دوقطبی جنگ سرد است. استعاره «دو عقرب در یک بطری» اکنون به «سه عقرب» تبدیل شده است و بطری شلوغ‌تر به معنای غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر بودن عقرب‌هاست. این موضوع مهم است زیرا با پیچیده‌تر شدن سیستم، بازدارندگی شکننده‌تر می‌شود. روسیه و چین در حال همکاری نزدیک‌تر، تبادل فناوری و انجام رزمایش‌های نظامی مشترک هستند.

نیروهای هسته‌ای آمریکا که برای یک رقابت عمدتاً دوجانبه طراحی شده‌اند، برای بازدارندگی هم‌زمان دو رقیب همتا ساخته نشده‌اند. مسابقات تسلیحاتی خطرناک هستند. خطر محاسبه اشتباه نه‌تنها در جنگ، بلکه در بحران‌ها، رزمایش‌ها یا لحظات وحشت افزایش می‌یابد. علاوه بر این، معامله منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای – که در آن اکثر کشورها در ازای تضمین‌های امنیتی از سلاح‌های هسته‌ای چشم‌پوشی می‌کردند – تحت فشار است. با افزایش تردیدها در مورد تمایل آمریکا برای محافظت مداوم از متحدانش، برخی مانند کره‌جنوبی و ژاپن در حال ارزیابی مجدد گزینه‌های خود و بررسی بازدارندگی هسته‌ای مستقل هستند. ما در حال حرکت از بازدارندگی مدیریت‌شده به سمت تسلیح مجدد رقابتی، از محدودیت‌ها به سمت انباشت، و از پیش‌بینی‌پذیری به سمت بداهه‌پردازی هستیم. دستاورد چندین دهه عدم استفاده از قدرتمندترین سلاح‌های تاریخ، ممکن است شکننده و موقتی باشد./ منبع