لزوم یک طرح جدید آمریکا-آفریقا برای ترامپ در سایه پیشرفت چین

آفریقا که به‌طور تاریخی در حاشیه اولویت‌های سیاست خارجی آمریکا قرار داشته، به دلیل رشد جمعیت، ذخایر معدنی حیاتی و بازارهای رو به گسترش، به مرکز توجهات جهانی ایالات متحده تبدیل شده است. دولت دوم دونالد ترامپ فرصتی کلیدی برای طراحی استراتژی‌ای پیشرو دارد که بر چهار محور قدرت، رفاه، صلح و اصول متمرکز است. این استراتژی می‌تواند رهبری آمریکا در تجارت جهانی، نفوذ ژئوپلیتیکی، ثبات منطقه‌ای و ترویج ارزش‌های آمریکایی را تقویت کند. با توجه به رقابت فزاینده چین، روسیه و کشورهای خلیج‌فارس در آفریقا، اقدام قاطع آمریکا در این قاره ضروری و فوری است.

در محور قدرت، چین با چهار برابر حجم تجارت و دو برابر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی نسبت به آمریکا، به‌ویژه در کنترل مواد معدنی حیاتی پیشتاز است. روسیه حضور نظامی خود را در آفریقا گسترش داده و کشورهای خلیج ‌فارس روابط اقتصادی و امنیتی خود را تقویت کرده‌اند. برای مقابله با این رقابت ژئوپلیتیکی، دولت ترامپ باید با سرمایه‌گذاری در بخش‌های سودمند دوجانبه، مانند فناوری و زیرساخت، نفوذ خود را افزایش دهد. کاهش تعامل با آفریقا، قدرت و امنیت را به رقبایی مانند چین و روسیه واگذار می‌کند؛ به‌ویژه در زمانی که جمعیت جوان و بازارهای مصرفی آفریقا از نظر استراتژیک اهمیت فزاینده‌ای دارند.

در محور رفاه، آفریقا با دارا بودن ۱۳ کشور از ۲۰ اقتصاد دارای رشد سریع در سال ۲۰۲۵، فرصت‌های اقتصادی بی‌نظیری ارائه می‌دهد. کشورهای آفریقایی مانند جمهوری دموکراتیک کنگو، سومالی و رواندا با پیشنهادهایی مانند معاملات معدنی، دسترسی به بنادر و پذیرش مهاجران اخراجی، رویکرد معامله‌محور ترامپ را هدف قرار داده‌اند. تعرفه‌های موقت «روز رهایی» ترامپ، عدم اطمینان درباره آینده تجارت آمریکا-آفریقا از جمله قانون رشد و فرصت آفریقا (AGOA) ایجاد کرد. با این حال، AGOA که در سال ۲۰۲۳ بیش از نیمی از صادرات آفریقا به آمریکا را (عمدتاً سوخت‌های معدنی و سنگ‌های قیمتی) شامل می‌شد، با هدف صنعتی‌سازی مجدد آمریکا همخوانی دارد. حمایت از منطقه آزاد تجاری قاره آفریقا (AfCFTA) نیز دسترسی سرمایه‌گذاران آمریکایی به یکی از بزرگ‌ترین مناطق آزاد تجاری جهان را فراهم می‌کند. آمریکا باید با تکیه بر نوآوری فناوری و مدل‌های تجاری غیراستخراجی، سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در مواد معدنی حیاتی را تقویت کند تا نفوذ چین را خنثی کرده و فرصت‌های اقتصادی ایجاد کند.

در محور صلح، از سال ۲۰۲۰، شش کشور آفریقایی شاهد کودتاهای نظامی بوده‌اند و سه رهبر با نقض قانون اساسی، دوره خود را تمدید کرده‌اند. ناامنی در منطقه ساحل پیچیده‌تر شده و درگیری‌ها در شرق آفریقا افزایش یافته است. چین و روسیه با افزایش فروش تسلیحات به آفریقا، در جنگ‌های داخلی سودان و سومالی و تهدیدات ساحل نقش دارند. ناامنی و شکنندگی، تهدیدات فراملی مانند تروریسم و بیماری‌های همه‌گیر را برای آمریکا ایجاد می‌کند. دولت ترامپ باید کمک‌های امنیتی را با سرمایه‌گذاری در رشد و توسعه اقتصادی هماهنگ کند تا ریشه‌های بی‌ثباتی را هدف قرار دهد. تقویت مشارکت با سازمان‌های آفریقایی‌محور، مانند اتحادیه آفریقا می‌تواند ظرفیت محلی برای مقابله با تهدیدات منطقه‌ای را افزایش دهد. ایجاد شغل برای جمعیت جوان آفریقا از طریق تجارت و یکپارچگی منطقه‌ای، رادیکالیزه شدن را کاهش داده و ثبات بلندمدت برای بازارهای سرمایه‌گذاری آمریکا فراهم می‌کند.

در محور اصول و قدرت نرم، کاهش ۸۳ درصدی برنامه‌های USAID و خروج ۵۵۵ میلیون دلاری از بانک توسعه آفریقا نشان‌دهنده اولویت رویکرد معامله‌محور بر تعامل مبتنی بر اصول است. این کاهش، قدرت نرم آمریکا را تضعیف کرده و فضا را برای پر کردن خلأ توسط چین باز می‌گذارد، که به اهداف قدرت و رفاه آسیب می‌زند. کمک‌های توسعه‌ای و تجاری باید هم‌راستا شوند تا با ایجاد اعتماد و باز کردن بازارها، اعتبار آمریکا تقویت شود. همسویی با اهداف حکومتی آفریقایی‌ها می‌تواند معاملات بیشتری را تسهیل کند و با هزینه کم، نفوذ آمریکا را افزایش دهد. این رویکرد نه‌تنها با سیاست معامله‌محور ترامپ سازگار است، بلکه با ایجاد محیطی مساعد برای سرمایه‌گذاری، اهداف اقتصادی آمریکا را پیش می‌برد.

سیاست‌گذاران آمریکایی و آفریقایی باید با تمرکز بر همگرایی این چهار محور، فرصت‌های سودمند دوجانبه را دنبال کنند. تعامل معنادار با آفریقا، با توجه به رشد سریع این قاره، مسیر روشنی برای تحقق اهداف استراتژیک آمریکا ارائه می‌دهد. اقدام سریع و هماهنگ در این زمینه می‌تواند جایگاه آمریکا را در برابر رقبای جهانی تقویت کند و از واگذاری فرصت‌های اقتصادی و ژئوپلیتیکی به چین و دیگران جلوگیری کند. منبع