نشست کشورهای پنج به‌علاوه یک در سمرقند
تاشکند به‌دنبال جذب سرمایه و فناوری فرآوری مواد معدنی در داخل کشور است، اما اختلاف‌نظر با آمریکا درباره ایران و چین چالش‌آفرین خواهد بود.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «نشست کشورهای پنج به‌علاوه یک در سمرقند» به قلم عبدالولی صائب‌نظروف (Abduvali Soyibnazarov) در تایمز آسیای مرکزی (The Times of Central Asia) منتشر شده است. این یادداشت هم‌زمان با سفر مارکو روبیو و هیئتی از ۲۰۰ شرکت آمریکایی به سمرقند، اولویت‌های اقتصادی ازبکستان را بررسی کرده و نشان می‌دهد که چگونه رویکرد تاشکند در حفظ همکاری فناورانه با چین و استفاده از مسیر ترانزیتی ایران، با محدودیت‌های سیاسی واشنگتن زاویه دارد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در رأس هیئتی متشکل از بیش از ۲۰۰ شرکت آمریکایی برای حضور در نشست وزیران خارجه کشورهای پنج به‌علاوه یک با حضور قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان وارد سمرقند شده است. پس از نشست نوامبر ۲۰۲۵ واشنگتن که در آن توافق‌های اقتصادی به ارزش حدود ۳۴.۵ میلیارد دلار میان آمریکا و ازبکستان اعلام شد، اکنون پرسش اصلی این است که چه بخشی از ۲۸ میلیارد دلار پروژه‌های باقی‌مانده به مرحله تأمین مالی و اجرای واقعی می‌رسد.
بیشترین هم‌پوشانی منافع تاشکند و واشنگتن در بخش مواد معدنی حیاتی قرار دارد. آمریکا به‌دنبال تنوع‌بخشی به زنجیره تأمین اورانیوم، تنگستن، مس و آنتیموان برای کاهش وابستگی به چین است؛ در مقابل، ازبکستان که برنامه ۴.۲ میلیارد دلاری توسعه ۱۲۰ پروژه معدنی برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ را تصویب کرده، حاضر نیست صرفاً صادرکننده مواد خام باشد و خواهان انتقال فناوری و ایجاد کارخانه‌های فرآوری در خاک خود است.
با وجود این، حجم تجارت دوجانبه آمریکا و ازبکستان در سال ۲۰۲۵ اندکی بیش از یک میلیارد دلار از مجموع ۸۱.۲ میلیارد دلار تجارت خارجی ازبکستان بود و چین همچنان شریک تجاری بسیار بزرگ‌تری برای منطقه محسوب می‌شود. افزون بر این، تاشکند خواهان لغو اصلاحیه تجاری «جکسون-ونیک» مصوب ۱۹۷۴ آمریکا است که نیازمند تصویب کنگره است.
مهم‌ترین نقاط واگرایی دو کشور در حوزه فناوری و رابطه با ایران نهفته است. ازبکستان در حالی به زیرساخت‌های محاسباتی و تراشه‌های آمریکایی و ابتکار «پکس سیلیکا» علاقه نشان می‌دهد که هم‌زمان قصد دارد از مدل‌های متن‌باز هوش مصنوعی و فناوری‌های ارزان‌تر چینی بهره ببرد. همچنین در حوزه ترانزیت، در حالی که واشنگتن از «کریدور میانی» و مسیر ارمنستان برای دورزدن ایران و روسیه حمایت می‌کند، برنامه‌ریزان حمل‌ونقل ازبکستان خاک ایران را مسیری کلیدی برای دسترسی به بنادر جنوبی می‌دانند.
برای تاشکند، معیار موفقیت نشست سمرقند نه امضای تفاهم‌نامه‌های تبلیغاتی جدید، بلکه تأمین مالی قطعی پروژه‌های صنعتی و انتقال فناوری است؛ هدفی که در صورت غلبه فشارهای تحریمی واشنگتن درباره ایران یا محدودیت‌های فناورانه علیه چین، با مانع جدی روبه‌رو خواهد شد./ منبع