بی‌ثباتی در سیاست تجاری و خارجی ترامپ به وضعیت عادی جدید بدل شده است؛ آیا رهبران جهان می‌توانند ابتکار عمل را دوباره به‌دست بگیرند؟

دونالد ترامپ با اعمال تعرفه‌های جدید بر واردات از کشورهایی مانند سوئیس و هند و دیدار غیرمنتظره با ولادیمیر پوتین در ۱۵ آگوست ۲۰۲۵، بار دیگر توانایی خود را در جلب توجه و ایجاد آشوب نشان داده است. این رویکرد نه‌تنها بخشی از راهبرد ارتباطی اوست، بلکه اساس سیاست خارجی او را تشکیل می‌دهد. برای رهبران دیگر، پیش‌بینی مداوم این رفتار هزینه‌هایی دارد؛ از جمله ازدست‌دادن ابتکار عمل. با نزدیک‌شدن به هفته رهبران در مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر، سیاست‌گذاران باید از تابستان پرتلاطم ۲۰۲۵ درس بگیرند و از غافلگیری توسط اعلامیه‌های ناگهانی ترامپ جلوگیری کنند. رویکرد جدیدی برای بازپس‌گیری ابتکار عمل لازم است، زیرا جلب‌نظر ترامپ ممکن است تاکتیکی مفید باشد، اما راهبرد جامعی نیست.

سیاست تجاری ترامپ تضمین‌های کمی دارد. تعرفه‌های «روز رهایی» در ماه آوریل قرار بود هنجارهای جدیدی برای تجارت بین‌المللی تعیین کنند، اما این ساختار به‌طور مدام در حال تغییر است و به‌نظر می‌رسد این تزلزل، خود به هنجار جدید تبدیل شده است. پس از تعلیق ۹۰ روزه تعرفه‌ها، توافق‌های تجاری با شرکای اقتصادی بزرگ اعلام شد، اما اسناد منتشرشده، بیشتر چارچوب هستند تا توافق کامل. توافق اتحادیه اروپا در ۲۱ آگوست، خود را «گام اولیه‌ای» توصیف کرده که در طول زمان گسترش می‌یابد. مذاکرات با توکیو بر بخش‌های تحت پوشش تعرفه‌ها ادامه دارد و اعلام «نهایی» تعرفه‌ها چندان نهایی نیست. مهلت توافق جامع با پکن بارها به‌تعویق افتاده و تعرفه‌های پنجاه‌درصدی بر برزیل و هند – که در مورد برزیل به‌نظر سیاسی است – اعمال شده است. رفتار ترامپ با هند، که پیش‌تر مورد توجه رؤسای جمهور آمریکا بود، نشان‌دهنده پذیرش آشوب، رد مرز بین سیاست و اقتصاد و پیگیری پیروزی‌های کوتاه‌مدت است.

سیاست کاخ سفید در قبال جنگ اوکراین نیز به همان اندازه آشوبناک است. ابتدا تصور می‌شد شکست اوکراین تحت فشار ترامپ اجتناب‌ناپذیر است، اما در ۱۴ جولای، او تهدید کرد اگر ظرف پنجاه روز توافقی برای صلح حاصل نشود، تعرفه‌های صددرصدی بر کشورهای خریدار نفت روسیه اعمال خواهد کرد. در ۷ آگوست، تعرفه‌های پنجاه‌درصدی بر هند – اما نه چین و ترکیه – اعلام شد. پس از دیدار با پوتین، او رویکرد مذاکره پیش از آتش‌بس را تأیید کرد و تعرفه‌های ‌صددرصدی را کنار گذاشت، اما تعرفه‌ها علیه هند باقی ماند. این تغییرات نشان‌دهنده تمایل ترامپ به تسلط بر صحنه جهانی است.

ایالات متحده از توافق اقلیمی پاریس، سازمان بهداشت جهانی، بودجه برنامه‌ریزی خانواده جهانی، شورای حقوق بشر سازمان ملل و آنروا خارج شده و با تعطیلی آژانس توسعه جهانی آمریکا، بیش از هشتاد درصد از کمک‌های توسعه‌ای آمریکا حذف شده است. پیشنهاد بودجه سال ۲۰۲۶ شامل کاهش شدید بودجه صندوق بین‌المللی پول و حذف کامل بودجه سازمان ملل، اکثر آژانس‌های آن و سازمان همکاری اقتصادی و توسعه است. بازنگری وعده‌داده‌شده در معاهدات و سازمان‌های بین‌المللی هنوز منتشر نشده است و مانند تهدیدی بر مجمع عمومی سازمان ملل سایه افکنده است.

رهبران جهان تاکنون با هدیه‌دادن به ترامپ، مانند دعوت کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس، از او برای سفر دولتی یا اهدای بوئینگ ۷۴۷ توسط امیر قطر، سعی در مدیریت این عدم قطعیت داشته‌اند. این رویکرد برای رئیس‌جمهوری که حتی امتیازات اتحادیه اروپا را به‌عنوان هدیه می‌بیند، منطقی است. اما با سه سال باقی‌مانده از دولت ترامپ، این تاکتیک تا کجا پایدار خواهد بود؟ هدف ترامپ کناره‌گیری از امور جهانی نیست، بلکه اعمال نفوذ با هزینه کمتر و بازده ملموس‌تر است. با برنامه‌ریزی کشورها برای به‌رسمیت‌شناختن فلسطین در مجمع عمومی و کاهش بودجه سازمان ملل توسط آمریکا، رهبران باید رویکرد خود را بازنگری کنند. مقابله با ترامپ خطرهایی دارد، اما تکیه بر جلب‌نظر او نیز به ازدست‌دادن ابتکار عمل، راهبرد بلندمدت و اتحادهایی منجر می‌شود که به کشورهای کوچک وزن بیشتری می‌بخشد. آیا رهبران جهان می‌توانند از چرخه آشوب و واکنش خارج شوند و با ایجاد ائتلاف‌ها و تقویت نهادها، اولویت‌های خود را بدون انتظار برای اقدامات واشنگتن پیش ببرند؟ ماه سپتامبر آزمونی مهم خواهد بود./ منبع