طعنه‌آمیزبودن درگیری ترامپ با برزیل

ژائیر بولسونارو به‌تازگی به اتهام تلاش برای کودتا و ممانعت از انتقال قدرت پس از شکست در انتخابات سال ۲۰۲۲ به لولا دا سیلوا، به ۲۷ سال حبس محکوم شده است. ترامپ این حکم را یک «شکار جادوگران» خوانده و واکنش تندی به آن نشان داده است: اعمال تعرفه ۵۰ درصدی بر بسیاری از کالاهای برزیلی، تحریم الکساندر دو مورائس، قاضی برزیلی که ریاست دادگاه رسیدگی به پرونده بولسونارو را بر عهده داشته، و احتمال استفاده از اقدامات نظامی علیه برزیل. سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده که ترامپ از همه ابزارهای اقتصادی و نظامی آمریکا برای حمایت از آزادی بیان در سراسر جهان استفاده خواهد کرد.

طعنه موقعیت در این است که محکومیت بولسونارو نتیجه تلاش‌های طولانی‌مدت آمریکا در ترویج دموکراسی در برزیل است. واشنگتن دهه‌ها برای تقویت استقلال قوه قضاییه برزیل سرمایه‌گذاری کرده و این اقدام‌ها جزو موفقیت‌های سیاست دموکراسی‌محوری آمریکا به‌شمار می‌رود. با این حال، دولت ترامپ به‌طور گسترده برنامه‌های دموکراسی‌سازی، حقوق بشر و حکمرانی را قطع کرده و آژانس توسعه جهانی آمریکا (USAID) و دفاتر مرتبط را نابود نموده است. ترامپ اتهاماتی چون «پول‌شویی چپ‌ها» به این برنامه‌ها نسبت داده و رویکردی ضد دموکراسی‌سازی اتخاذ کرده است.

آمریکا در دوره پس از جنگ سرد برنامه‌های دموکراسی‌محوری در آمریکای لاتین را توسعه داد که با همکاری‌هایی چون آموزش قضات، نهادسازی انتخاباتی و حمایت از جامعه مدنی همراه بود. این سیاست‌ها به‌ویژه در قوه قضاییه برزیل نتایج چشمگیری داشت؛ دادگاه عالی فدرال برزیل با احکام جسورانه خود از حقوق اقلیت‌ها حمایت کرده و پرونده‌هایی مانند «عملیات پول‌شویی» و فساد گسترده در نظام سیاسی را کشف و تعقیب کرده است. قضات برزیلی به مقابله با بولسونارو و برنامه‌های اقتدارگرایانه او پرداختند که اقدامی بی‌سابقه در تاریخ سیاسی برزیل است.

با این حال، سیستم قضایی برزیل هنوز کامل نیست و بیش از ۹۲ درصد قتل‌ها بدون محکومیت می‌مانند. همچنین درگیری‌های سیاسی و تداخل قوا باعث شده‌اند که برخی نگرانی‌ها درباره قدرت بیش‌ازحد قضات مطرح شود. حمایت آمریکا نقش تعیین‌کننده‌ای در این فرایند ایفا کرده است، اما قطع و کاهش برنامه‌های آمریکا در دموکراسی‌سازی اکنون باعث کاهش منابع و حمایت‌ها شده که به ایجاد «رکود جامعه مدنی» در آمریکای لاتین منجر خواهد شد و فرصت‌ها را برای نفوذ غیردموکراتیک مانند چین و روسیه باز می‌گذارد.

سامانه تحریم‌های آمریکا، شامل تحریم‌های شدید علیه الکساندر دو مورائس، قاضی پرونده بولسونارو است که به جرم مجاز دانستن بازداشت‌های خودسرانه و سرکوب آزادی بیان تحت فرمان اجرایی ۱۳۸۱۸ (بر اساس قانون‌های بین‌المللی حقوق بشر و قانون ماگنیتسکی) اعمال شده‌اند. این تحریم‌ها شامل ممنوعیت‌های مالی، لغو ویزا و فشارهای گسترده اقتصادی و سیاسی می‌شوند. دولت برزیل این اقدامات را دخالت غیرقابل قبول در امور داخلی خود دانسته و محکوم کرده است.

مجموعاً، اقدامات تند ترامپ علیه سیستم قضایی برزیل و روند دموکراتیک آن، در شرایطی صورت می‌گیرد که موفقیت‌های برزیل در برقراری حاکمیت قانون و اجرای عدالت، نمونه‌ای مثبت از همکاری‌های دموکراسی‌محور آمریکا بود. این تناقض نمادی از تغییر جهت سیاست‌های آمریکا در دوره دوم ترامپ و پیامدهای منفی احتمالی آن در آمریکای لاتین است./ منبع