افول رهبری جهانی آمریکا

در حالی که کاخ سفید روزبه‌روز بیش‌تر به کلاس درس یک مدرسه راهنمایی شبیه می‌شود، بیایید به یاد بیاوریم که در کودکی چگونه به طعنه‌های یک قلدر در حیاط مدرسه پاسخ می‌دادیم. وقتی رقیبمان ما را به چیزی متهم می‌کرد، فریاد می‌زدیم: «هر که هر آنچه بگوید، خودش است!» این روزها، بیل گیتس، بنیان‌گذار مایکروسافت، درباره ایلان ماسک، دیگر میلیاردر معروف گفت: «ثروتمندترین مرد جهان در مرگ فقیرترین کودکان جهان نقش داشته است.» گیتس توضیح داد که ماسک، به‌عنوان رییس اداره بهره‌وری، تصمیم گرفته هشتاد درصد از برنامه‌های بشردوستانه جهانی آژانس توسعه بین‌المللی ایالات متحده را قطع کند، اقدامی که به گفته او به مرگ میلیون‌ها کودک منجر خواهد شد. گیتس اعلام کرد که برای جبران این خسارت، دویست میلیارد دلار ثروت خود را طی بیست سال آینده برای ارتقای سلامت عمومی در آسیا و آفریقا هزینه خواهد کرد تا کودکان از سوءتغذیه، زنان از خونریزی و دختران از ابتلا به اچ‌آی‌وی در امان بمانند.

در میان انبوه دستورات اجرایی و تصمیمات بودجه‌ای عجیب دولت ترامپ، گیتس به کاهش‌هایی اشاره کرد که بیش‌ترین آسیب را به رهبری جهانی آمریکا وارد می‌کنند. در دیپلماسی معامله‌محور دونالد ترامپ، تنها قدرت سخت، مانند معاملات معدنی، هواپیماهای اهدایی یا توان نظامی اهمیت دارد. با این حال، تجربه جنگ سرد نشان داد که رهبری جهانی با جذب پیروان مشتاق از طریق دیپلماسی «نرم» آسان‌تر است. جوزف نای، استاد هاروارد که مفهوم قدرت نرم را ابداع کرد، معتقد است که فریبندگی ارزش‌هایی مانند دموکراسی، حقوق بشر و فرصت‌های فردی، مؤثرتر از اجبار است. او در سال ۱۹۹۰، همزمان با پایان جنگ سرد، این اصطلاح را مطرح کرد و در کتابش در سال ۲۰۰۴ استدلال کرد که در جهان امروز، ابزارهای قدرت نرم مانند اطلاعات معتبر، دیپلماسی ماهرانه و کمک‌های اقتصادی، جایگزین قدرت نظامی خام شده‌اند.

قدرت نرم هرگز کاملاً نرم نیست. اسپانیا در قرن شانزدهم با فولاد، دنیای جدید را فتح کرد، اما تسلط طولانی‌مدتش با جذابیت دین مسیحیت مشترک تسهیل شد. انگلیس در قرن نوزدهم با تسلط بر دریاها و فرهنگ تجارت، زبان و ادبیات، نفوذ خود را گسترش داد. در قرن بیستم، ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم، با ترکیب قدرت نظامی و جذابیت ارزش‌های دموکراتیک، پیشرفت علمی و کمک‌های بشردوستانه مانند طرح مارشال در سال ۱۹۴۸، جایگاه خود را تثبیت کرد. کاهش شدید کمک‌های بشردوستانه دولت ترامپ، قدرت نرم آمریکا را تضعیف کرده و به جایگاه بین‌المللی آن آسیب می‌رساند.

کمک خارجی، یکی از بزرگ‌ترین ابتکارات آمریکا، پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت. اروپا پس از ۶ سال جنگ، که در آن دو میلیون و ۴۵۳ هزار تن بمب متفقین و نبردهای زمینی چهل میلیون کشته و میلیون‌ها گرسنه برجای گذاشت، ویران شده بود. جورج مارشال، وزیر امور خارجه، در ماه ژوئن سال ۱۹۴۷ در دانشگاه هاروارد پیشنهاد تاریخی‌ای ارائه کرد که برایش جایزه صلح نوبل را به ارمغان آورد. او گفت که کمک به بازسازی سلامت اقتصادی جهان برای ثبات سیاسی و صلح ضروری است. طرح مارشال با تزریق سیزده میلیارد دلار به اروپا، قاره‌ای ویران را به سوی شکوفایی بی‌سابقه هدایت کرد. موفقیت این طرح باعث شد آمریکا این ایده را در مقیاس جهانی اجرا کند. در دوران پسااستعماری، آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا در سال ۱۹۶۱ تحت رهبری جان اف. کندی تأسیس شد تا به توسعه کشورهای آفریقایی و آسیایی کمک کند. پس از پایان جنگ سرد در سال ۱۹۹۱، آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا از وزارت امور خارجه جدا شد و بر توسعه اقتصادی جهانی متمرکز شد. بین سال‌های ۱۹۵۰ تا ۲۰۱۸، فقر شدید جهانی از ۵۳ درصد به ۹ درصد کاهش یافت و آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا با همکاری سازمان بهداشت جهانی، بیماری‌هایی مانند آبله و فلج اطفال را ریشه‌کن کرد یا به‌شدت کاهش داد.

اما با ورود ایلان ماسک و سیاست‌های تخریبی او، آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا مورد حمله قرار گرفت. ماسک این سازمان را «شرور» و «لانه مارهای مارکسیست» خواند و با حذف لوگوی آن، تعطیلی وب‌سایتش، اخراج ۱۰ هزار کارمند و کاهش ۸۳ درصد از برنامه‌های بشردوستانه، عملاً آن را نابود کرد. این کاهش‌ها اثرات فاجعه‌باری داشت. در کلمبیا، پروژه‌ای برای پایان‌دادن به جنگ داخلی ۴۵۰ هزار کشته‌ای متوقف شد. در بنگلادش، کمک به یک میلیون پناهنده روهینگیا نصف شد. در آفریقا، قطع کمک‌ها به افزایش ۳۰ درصدی بیماری سل، فلج دویست هزار کودک در دهه آینده، و مرگ پانزده هزار نفر در کنگو در یک ماه منجر خواهد شد. در سودان، هزار آشپزخانه عمومی برای پناهندگان بسته شد و در آفریقای جنوبی، نیم میلیون بیمار ایدز در معرض مرگ قرار گرفتند. پایان ابتکار مالاریا، که از سال ۲۰۰۵ نه میلیارد دلار هزینه کرده بود، به هجده میلیون عفونت جدید و ۱۶۶ هزار مرگ در غرب آفریقا منجر خواهد شد.

نیکلاس کریستوف، روزنامه‌نگار نیویورک تایمز، از سودان گزارش داد که پیتر دونده، کودکی ۱۰ ساله مبتلا به ایدز، به دلیل قطع برنامه PEPFAR که ۲۶ میلیون نفر را نجات داده بود، جان باخت. کریستوف هشدار داد که بدون کمک آمریکا، یک میلیون و ۶۵۰ هزار نفر در یک سال خواهند مرد. او پرسید چرا آمریکا باید ۰.۲۴ درصد از تولید ناخالص ملی خود را صرف نجات کودکان فقیر کند؟ پاسخ او این بود که تخریب آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا به کاهش قدرت نرم آمریکا و افزایش نفوذ چین منجر می‌شود.

دیانا پاتمن، مدیر سابق آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا در آفریقا، تأکید کرد که برنامه‌های این سازمان ابزار اصلی دیپلمات‌های آمریکایی در مذاکرات با کشورهای در حال توسعه بود. کاهش این برنامه‌ها، قدرت نرم آمریکا را در برابر رقابت با چین و روسیه تضعیف کرده است. در آسیای جنوب شرقی، چین با پرکردن خلأ آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا ، نفوذ خود را گسترش داده است. برای مثال، در کامبوج، پس از لغو چهل میلیون دلار کمک آمریکا، چین برنامه‌های مشابهی را تأمین مالی کرد و دسترسی نظامی به پایگاه دریایی ریم به‌دست آورد. در ویتنام، آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا برای بهبود روابط پس از جنگ ویتنام نقش کلیدی داشت، اما قطع کمک‌ها این روابط راهبردی را به خطر انداخته است.

تخریب آژانس توسعه بین‌المللی آمریکا بخشی از حمله گسترده‌تر دولت ترامپ به قدرت نرم، شامل اطلاعات معتبر و دیپلماسی ماهرانه است. در ماه مارس سال ۲۰۲۵، ترامپ با دستور اجرایی، آژانس رسانه‌های جهانی آمریکا، از جمله صدای آمریکا و رادیو اروپای آزاد را که به ۳۶۰ میلیون نفر در پنجاه زبان پخش می‌کرد، تعطیل کرد. پیشنهاد کاهش پنجاه درصدی بودجه وزارت امور خارجه، تعطیلی مأموریت‌های دیپلماتیک و اخراج سه هزار و چهارصد کارمند، از جمله دیپلمات‌ها و متخصصان امنیت سایبری، نفوذ آمریکا را بیش از پیش کاهش داده است. انتقادات تند از آمریکا، حتی از سوی متحدان، نشان‌دهنده افول جایگاه این کشور است. کلود مالهوره، قانون‌گذار فرانسوی، در سخنرانی‌ای که چهل میلیون بازدید داشت، هشدار داد که «سپر آمریکا در حال لغزیدن است» و واشنگتن به دربار نرون با امپراتوری آتش‌افروز تبدیل شده است. بدون قدرت نرم، آمریکا تنها به اجبار خام متکی خواهد بود، که به گفته نای، رهبری واقعی نیست./ منبع