پروژه جدید ترامپ؛ ونزوئلا را دوباره بزرگ کنیم

دولت دونالد ترامپ در آغاز سال جدید با اقدامی کم‌سابقه، رئیس‌جمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو و همسرش را در جریان یک عملیات نظامی در کاراکاس بازداشت کرد؛ اقدامی که نشان‌دهنده چرخشی جدی در سیاست خارجی دولتی است که با وعده پایان‌دادن به «جنگ‌های بی‌پایان» به قدرت رسیده بود. ترامپ اکنون اعلام کرده ایالات متحده قصد دارد ونزوئلا را تا زمان فراهم‌ شدن شرایط یک انتقال امن و منظم اداره کند؛ رویکردی که گسترش دستورکار «اول آمریکا» به بازسازی یک کشور آمریکای جنوبی با اقتصادی فروپاشیده و نهادهای سیاسی فرسوده را نشان می‌دهد. مادورو و همسرش پس از طرح اتهامات مربوط به جرائم مواد مخدر و تسلیحاتی به بازداشتگاهی در بروکلین منتقل شده‌اند، در حالی که مقام‌های ونزوئلا از جمله معاون رئیس‌جمهور این کشور این اقدام را تجاوز مسلحانه خوانده و بر آمادگی برای دفاع تأکید کرده‌اند. در همین حال، واشنگتن از نقش‌آفرینی شرکت‌های نفتی آمریکایی در بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده ونزوئلا و آغاز سودآوری آن برای اقتصاد کشور سخن می‌گوید و حتی استقرار نیروهای آمریکایی را نیز منتفی نمی‌داند.

تنش میان واشنگتن و کاراکاس از سال‌ها پیش و به‌ویژه در دوره ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ تشدید شد؛ زمانی که ایالات متحده دولت مادورو را به اقتدارگرایی، فساد و نقض حقوق بشر متهم کرد. پس از انتخابات مناقشه‌برانگیز ۲۰۱۸، آمریکا مشروعیت مادورو را نپذیرفت و در سال ۲۰۱۹ خوان گوایدو را به‌عنوان رئیس‌جمهور موقت به رسمیت شناخت. تحریم‌های گسترده اقتصادی علیه صنعت نفت و دارایی‌های دولتی ونزوئلا با هدف وادار کردن دولت به کناره‌گیری اعمال شد، اما این اقدامات به تشدید بحران اقتصادی، کمبود کالاهای اساسی، تورم افسارگسیخته و مهاجرت گسترده انجامید. عملیات اخیر موسوم به «عزم مطلق» نشانه ورود به مرحله‌ای تازه است که در آن ایالات متحده به‌طور علنی مسئولیت اداره موقت ونزوئلا را بر عهده می‌گیرد و راهبرد امنیت ملی جدید خود را در حوزه نفوذ پیرامونی عملیاتی می‌کند.

این تحول صرفاً به‌معنای تغییر رژیم نیست، بلکه تلاشی حساب‌شده برای تضمین دسترسی به ذخایر عظیم انرژی ونزوئلا و حذف نفوذ قدرت‌های فرامنطقه‌ای همچون چین، روسیه و ایران از آمریکای لاتین است. تأکید بر نقش شرکت‌های آمریکایی در بازسازی صنعت نفت، پیوند تنگاتنگ منافع اقتصادی و امنیت ملی در سیاست خارجی واشنگتن را برجسته می‌کند. با این حال، مسئله «روز بعد» همچنان پابرجاست؛ زیرا حذف رهبری حاکم لزوماً به ترمیم نهادهای فرسوده یا حل بحران انسانی منجر نمی‌شود و خطر بی‌ثباتی طولانی‌مدت را به همراه دارد. این اقدام یک‌جانبه پیام روشنی برای نظم جهانی دارد: ایالات متحده در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ حاضر است برای تثبیت برتری منطقه‌ای، هزینه مشروعیت جهانی را بپردازد.

ترامپ با تصویرسازی از خود به‌عنوان معامله‌گری که قصد پایان‌دادن به جنگ‌ها را دارد، وارد کاخ سفید شد، اما عملکرد یک ‌سال گذشته نشان می‌دهد استفاده از ابزار نظامی همچنان جایگاه محوری دارد. در هفته‌های اخیر حملات هوایی در سوریه و نیجریه، عملیات علیه تأسیسات هسته‌ای ایران، مقابله با قاچاق در کارائیب و اقدامات نظامی در یمن، سومالی و عراق این الگو را تقویت کرده است. این روند ادامه اتکای دیرینه واشنگتن به ابزارهای قهری برای مدیریت بحران و ارسال پیام قدرت است و نشان می‌دهد محدودیت‌های ساختاری سیاست جهانی، حتی وعده‌داران صلح را به استفاده از زور سوق می‌دهد؛ درسی که سایر قدرت‌ها با دقت آن را دنبال می‌کنند./ منبع