چرا روسیه و آمریکا ناگزیر به همکاری در ورای زمین هستند؟

دمیتری باکانوف، رئیس روسکوسموس، در سفری نادر به ایالات متحده، برای اولین بار از زمان تصدی این سمت، به‌منظور شرکت در اعزام اولگ پلاتونوف، کیهان‌نورد روس، با فضاپیمای اسپیس‌ایکس و دیدار با شان دافی، سرپرست موقت ناسا، به این کشور سفر کرد. این سفر، که در بحبوحه رویارویی مستقیم مسکو و واشنگتن بر سر اوکراین انجام شد، بیش از یک دیدار فنی، یک اقدام سیاسی و دیپلماتیک بود که به ماه‌ها برنامه‌ریزی و تأیید سطح بالا نیاز داشت. این اولین دیدار حضوری رؤسای روسکوسموس و ناسا از سال ۲۰۱۸ است؛ زمانی که دمیتری روگوزین، رئیس پیشین روسکوسموس، از جیم برایدنستاین در بایکونور میزبانی کرد. سفر متقابل روگوزین در سال ۲۰۱۸ به‌دلیل تحریم‌های غرب و حضور او در فهرست تحریم‌ها لغو شد. یوری بوریسوف، رئیس بعدی روسکوسموس، نیز به دلیل ملاحظات سیاسی دولت بایدن، فرصت دیدار حضوری نداشت و ارتباطات به چند تماس تلفنی محدود شد. بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید و تغییرات در رهبری فضایی آمریکا شرایط را برای این دیدار تغییر داده است.

اهمیت این دیدار در زمان‌بندی آن نهفته است، که با پنجاهمین سالگرد مأموریت آپولو-سویوز در سال ۱۹۷۵ همزمان شد؛ زمانی که آمریکا و شوروی در اوج جنگ سرد، با وجود هدف‌گیری هسته‌ای پایتخت‌های یکدیگر، در فضا همکاری کردند. این سابقه نشان می‌دهد که همکاری فضایی حتی در بدترین تنش‌های ژئوپلیتیکی ممکن است. دلیل دوم سفر، پرتاب یک کیهان‌نورد روس با فضاپیمای اسپیس‌ایکس بود، که پیامی روشن دارد: همکاری در فضا، با وجود درگیری‌های زمینی، همچنان امکان‌پذیر است. وابستگی ناسا به موشک‌های ایلان ماسک افزایش یافته است؛ به‌ویژه پس از ناکامی‌های برنامه استارلاینر بوئینگ، که پرتاب بعدی آن تنها برای محموله برنامه‌ریزی شده و پروازهای سرنشین‌دار متوقف شده‌اند.

ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) آخرین پروژه مشترک بزرگ میان روسیه و آمریکا است. در این دیدار، دیپلماسی بر مسائل فنی اولویت داشت، اما دو نتیجه مهم حاصل شد. نخست، سرگئی کریکالف، فرستاده ویژه رئیس‌جمهور روسیه برای امور فضایی، اعلام کرد که دو طرف به‌طور مقدماتی برای تمدید فعالیت ایستگاه فضایی بین‌المللی تا سال ۲۰۳۰ توافق کرده‌اند. پیش‌تر، روسیه تنها تا سال ۲۰۲۸ متعهد به حفظ بخش مربوط به خود بود؛ در حالی که آمریکا تا سال ۲۰۳۰ و احتمالاً سال ۲۰۳۲ ادامه می‌دهد. اظهارات کریکالف، که از انعطاف دیپلماتیک بیشتری نسبت به باکانوف برخوردار است، نشان‌دهنده احتمال تمدید همکاری تا سال ۲۰۳۵ است. دوم، باکانوف از مذاکرات درباره همکاری‌های آینده، از جمله در ایستگاه مداری روسیه (ROS) و مأموریت‌های عمیق فضایی، خبر داد. این مذاکرات می‌تواند به ایجاد ایستگاه فضایی بین‌الملل-۲ منجر شود؛ پروژه‌ای که می‌تواند با مشارکت کشورهای بریکس، به یک همکاری چندقطبی و جهانی تبدیل شود. برای ترامپ، چنین پروژه‌ای می‌تواند دستاورد دیپلماتیک باشد؛ شاید در ازای امتیازاتی در موضوع اوکراین.

مسئله مریخ که به وسواس ایلان ماسک تبدیل شده، نیز مطرح است. دیدار احتمالی باکانوف و ماسک، در صورت وقوع، غیررسمی خواهد بود؛ مشابه دیدار مخفیانه ولادیمیر پوپوفکین، رئیس پیشین روسکوسموس، با ماسک. باکانوف قصد دارد نشان دهد که بخش هوافضای روسیه همچنان با دو مزیت کلیدی، ارزشمند است: فناوری پیشران هسته‌ای فضایی و تجربه بی‌نظیر در پزشکی فضایی. این قابلیت‌ها می‌توانند روسیه را به شریکی مهم در پروژه‌های مریخ تبدیل کنند، چه به‌عنوان همکار چه به‌عنوان رقیب. عدم مشارکت روسیه در این پروژه، خطر عقب‌ماندگی را به‌همراه دارد.

این دیدار نشانه‌ای راهبردی است که روسیه فضا را عرصه‌ای برای همکاری، نه تقابل، می‌بیند. در خلاء فضای تعاملات زمینی، هنوز فضایی ورای زمین برای یافتن زمینه‌های مشترک وجود دارد. این دیپلماسی ظریف، در سایه تنش‌های زمینی، می‌تواند به حفظ همکاری‌های فضایی و حتی گسترش آن به پروژه‌های جهانی منجر شود؛ مشروط بر اینکه مذاکرات با موفقیت پیش برود./ منبع