سیاست تجاری ترامپ از «روز رهایی» تاکنون چه دستاوردی داشته است؟

توقف ۹۰ روزه تعرفه‌های «روز رهایی» که در ۸ جولای ۲۰۲۵ به پایان رسید، نتایج محدودی داشت. تنها دو توافق به‌دست آمد: توافقی با انگلیس در ۸ می که چارچوبی برای مذاکرات آینده بود و تعرفه ۱۰ درصدی را حفظ کرد، و توافقی با ویتنام در ۲ جولای که جزئیات آن نامشخص است، اما تعرفه‌های آمریکا بر واردات ویتنام به بیست درصد افزایش یافت (کم‌تر از ۴۶ درصد پیشنهادی). مهلت مذاکرات تا یکم آگوست تمدید شد تا از واکنش منفی بازار جلوگیری شود. فقدان توافق‌های قابل‌توجه نشان‌دهنده تردید شرکای تجاری است که با خواسته‌های غیرقابل‌پیش‌بینی آمریکا و عدم اطمینان از ثبات روابط تجاری مواجه‌اند. تهدیدهای ترامپ به افزایش تعرفه‌ها (تا چهل درصد) برای کشورهایی مانند ژاپن و کره‌جنوبی نشان‌دهنده رویکردی اجباری است که مانع توافق‌های جامع می‌شود.

تعرفه‌ها و توقف آن‌ها باعث نوسانات بازار شد و مفروضات درباره نقش دلار به‌عنوان ارز ذخیره جهانی و قابلیت اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا را به چالش کشید. در اینجا چهار درس را باید آموخت: ۱) برتری بازار مالی آمریکا تضمین‌شده نیست، زیرا فروش دارایی‌ها در آوریل آسیب‌پذیری آن را نشان داد؛ ۲) سرمایه‌گذاران خارجی ممکن است به‌تدریج دارایی‌های آمریکایی را کاهش دهند یا ریسک ارزی را پوشش دهند، که دلار را تضعیف می‌کند؛ ۳) بازارهای جهانی مانند شاخص DAX آلمان (با رشد ۳۰ درصد تا روز ۲۰ ژوئن) ممکن است به دلیل ارزش‌گذاری بهتر، جذاب‌تر شوند؛ ۴) عدم اطمینان تعرفه‌ای بر سیاست‌های پولی جهانی تأثیر گذاشت؛ مانند کاهش نرخ بهره سوئیس به صفر، و باعث افزایش بازده اوراق خزانه‌داری و هزینه‌های بدهی و وام مسکن شد.

مذاکرات تجاری آمریکا و چین در ژنو و لندن پیشرفت اندکی داشت و چین برتری راهبردی خود را حفظ کرد. از سال ۲۰۱۸، چین با متنوع‌سازی مسیرهای تجاری، کاهش وابستگی به دلار و سرمایه‌گذاری در فناوری، در برابر تعرفه‌های آمریکا مقاومت نشان داده است. تعرفه‌ها آسیب‌پذیری‌های آمریکا را آشکار کرد و چین با کنترل‌های صادراتی، به صنایع آمریکایی ضربه زد. تاب‌آوری چین ادعای شی جین‌پینگ درباره تغییرات جهانی را تقویت کرد. تعرفه‌ها صادرات کم‌ارزش را تحت تأثیر قرار داد، اما ممکن است کارایی صنعتی را افزایش دهد. توقف تعرفه‌ها باعث هجوم صادرات شد، نه صلح. چین با تمرکز بر تولید مبتنی بر هوش مصنوعی، برای رقابت تجاری طولانی‌مدت آماده است.

هدف بازگرداندن مشاغل تولیدی محقق نشده است. تعداد مشاغل تولیدی در ۳۰ سال گذشته از هفده میلیون به سیزده میلیون کاهش یافته است. سرعت جابه‌جایی زنجیره‌های تأمین کُند است؛ منسوجات سریع‌تر جابه‌جا می‌شوند، اما خودرو، هوافضا، و داروسازی به دلیل قراردادها و مقررات طولانی‌مدت کندترند. تعرفه‌ها هزینه‌های مواد وارداتی مانند فولاد را افزایش می‌دهند و مانع بازگرداندن تولید می‌شوند. کمبود نیروی کار، سیاست‌های محدودکننده مهاجرت، و جذابیت پایین مشاغل تولیدی چالش‌های بیش‌تری ایجاد می‌کند. موفقیت بلندمدت به رقابت‌پذیری کالاهای آمریکایی در بازارهای جهانی بستگی دارد، و تعرفه‌ها ممکن است این کالاها را غیررقابتی کنند. توافق «ایالات متحده-مکزیک-کانادا» برای دسترسی به بازارهای جهانی حیاتی است.

برخی نظریه‌های اقتصادی نشان می‌دهند تعرفه‌ها تأثیر کمی بر کسری تجاری دارند، زیرا مالیاتی بر صادرات نیز محسوب می‌شوند. هیچ ارتباط روشنی بین سطح تعرفه‌ها و تراز تجاری وجود ندارد. کسری تجاری کالاها در پنج ماه اول ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۱۷۵ میلیارد دلار افزایش یافت، زیرا واردکنندگان مانند شرکت دارویی Eli Lilly برای اجتناب از تعرفه‌ها، واردات را تسریع کردند. کسری مالی بیش از ۶ درصد تولید ناخالص داخلی مانع کاهش کسری تجاری است و تعرفه‌ها تاکنون آن را افزایش داده‌اند.

تعرفه‌ها برای کاهش موانع تجاری خارجی ناموفق بوده‌اند. در دوره اول ترامپ، توافق با چین تعرفه‌ها را افزایش داد، اما رویه‌های ناعادلانه مانند سرقت مالکیت معنوی را حل نکرد. توافق‌های کنونی با چین و انگلیس وضعیت موجود را حفظ کرده‌اند. فشار بر کانادا مالیات خدمات دیجیتال را لغو کرد، اما موانع تجاری به‌طور کلی پابرجاست. تعرفه‌های بالا، آمریکا را به‌عنوان یک «تاجر ناعادل» معرفی کرده است.

ترامپ با استناد به قانون اختیارات اقتصادی اضطراری بین‌المللی (IEEPA) و کسری تجاری به‌عنوان اضطراری، تعرفه‌ها را اعمال کرد، اما دادگاه تجارت بین‌المللی این استفاده را غیرقانونی دانست. دولت ممکن است به ماده ۲۳۲ «قانون گسترش تجارت» (۱۹۶۲) روی آورد که تعرفه‌ها را با مسئله «امنیت ملی» توجیه می‌کند. واردات مشمول ماده ۲۳۲ به ۱۵۰ میلیارد دلار رسیده است و استفاده جهانی از توجیهات امنیت ملی، نظام تجارت چندجانبه را تضعیف کرده است.

تعرفه‌ها هزینه‌های صنایع دفاعی آمریکا را افزایش داده و قدرت خرید وزارت دفاع را کاهش داده‌اند. زیرساخت‌های حیاتی، مانند فناوری‌های تولید برق، با افزایش هزینه ۶ تا یازده درصد مواجه شده‌اند. روابط با متحدان نیز آسیب دیده است، و نظرسنجی ایپسوس نشان می‌دهد که اکثریت در دوازده کشور متحد آمریکا نگران سیاست‌های اقتصادی ترامپ هستند، و همین امر باعث درخواست‌هایی برای «خودمختاری راهبردی» شده است.

درآمد تعرفه‌ها تا یکم جولای ۲۰۲۵ به ۹۷.۳ میلیارد دلار رسید؛ یعنی ۱۱۰ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۴. پیش‌بینی‌ها ۱۸۹ میلیارد دلار برای سال ۲۰۲۵ و ۳۶۰ میلیارد دلار برای سال ۲۰۲۶ را نشان می‌دهند. اما این افزایش موقتی است، زیرا هجوم واردات، تعرفه‌های تلافی‌جویانه، و کاهش احتمالی واردات با بازگرداندن تولید یا توافق‌های تجاری، درآمد را کاهش می‌دهد. هزینه‌ها به مصرف‌کنندگان منتقل می‌شود.

ترامپ با فشار بر پاناما، خروج از ابتکار کمربند و جاده چین، بازرسی قراردادهای بندری، حضور نظامی آمریکا، و جایگزینی زیرساخت‌های هوآوی را تضمین کرد. اما این رویکرد خوزه رائول مولینو، رئیس‌ جمهور پاناما، را تضعیف کرد و اعتراضات، بی‌ثباتی را افزایش داد. این امر، عملیات کانال پاناما که چهل درصد ترافیک کانتینری آمریکا را مدیریت می‌کند را تهدید می‌کند./ منبع