توافق لبنان و اسرائیل؛ خلع سلاح حزبالله و نقش آمریکا چه خواهد بود؟
توافق پیشنهادی لبنان و اسرائیل که با میانجیگری آمریکا تهیه شده، فقط درباره توقف درگیری در مرز نیست. این طرح از خلع سلاح حزبالله، تقویت ارتش لبنان، عقبنشینی مرحلهای اسرائیل و آغاز گفتوگو برای کاهش تنش میان بیروت و تلآویو حرف میزند؛ اما اجرای آن با موانع بزرگی روبهرو است.
بررسی متن پیشنهادی توافق میان لبنان و اسرائیل نشان میدهد واشنگتن این بار فقط دنبال خاموشکردن تبادل آتش در جنوب لبنان نیست. هدف اصلی، ایجاد ترتیبات تازهای در مرز دو کشور است؛ ترتیباتی که در آن دولت لبنان مسئول اصلی امنیت باشد، گروههای مسلح خارج از ساختار رسمی کنار بروند و زمینه گفتوگوهای سیاسی میان بیروت و تلآویو فراهم شود.
این سند ۱۴ مادهای با عباراتی آغاز میشود که در روابط لبنان و اسرائیل کمسابقه است. دو طرف از «پایان دادن به تعارض» و «خاتمه رسمی وضعیت جنگی» صحبت کردهاند و بر زندگی در صلح و امنیت بهعنوان دو کشور همسایه تأکید دارند. این متن هنوز معاهده صلح نهایی نیست، اما نشان میدهد آمریکا میخواهد آتشبس را به شروع یک مسیر سیاسی طولانیتر تبدیل کند.
مفاد اصلی توافق پیشنهادی لبنان و اسرائیل
- توقف درگیریها در مرز لبنان و اسرائیل؛
- سپردن مسئولیت امنیت لبنان به ارتش و نهادهای رسمی؛
- خلع سلاح گروههای مسلح خارج از ساختار دولت؛
- عقبنشینی مرحلهای نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان؛
- ایجاد سازوکار مشترک با نقش پررنگ آمریکا برای نظارت بر اجرای توافق؛
- کمک اقتصادی و بازسازی لبنان، مشروط به اجرای تعهدات امنیتی؛
- آغاز گفتوگو برای رسیدن به توافقی گستردهتر میان لبنان و اسرائیل.
خلع سلاح حزبالله؛ مهمترین بخش توافق لبنان و اسرائیل
مهمترین بخش این توافق، موضوع سلاح و کنترل امنیت در لبنان است. بر اساس متن پیشنهادی، ارتش لبنان باید بهتدریج کنترل کامل امنیت کشور را در دست بگیرد، گروههای مسلح غیردولتی خلع سلاح شوند و زیرساختهای نظامی آنها برچیده شود. در مقابل، ارتش اسرائیل نیز قرار است مرحلهبهمرحله از خاک لبنان عقبنشینی کند.
اما اجرای این بخش به یک شرط مهم گره خورده است: نهادهایی با حمایت آمریکا باید تأیید کنند که خلع سلاح واقعاً انجام شده است. همین موضوع، نقش واشنگتن را از یک میانجی ساده فراتر میبرد.
در متن توافق تنها یکبار بهطور مستقیم از حزبالله نام برده شده، اما تقریباً همه بندهای امنیتی آن به این گروه مربوط است. خلع سلاح، حذف نقش نظامی گروههای غیردولتی، سپردن مسئولیت امنیت به ارتش لبنان و جلوگیری از رسیدن منابع بازسازی به نهادهای وابسته به گروههای مسلح، همگی جایگاه حزبالله در لبنان را هدف گرفتهاند.
چرا خلع سلاح حزبالله سختترین مانع اجرای توافق است؟
حزبالله بارها گفته سلاح خود را بخشی از دفاع لبنان در برابر اسرائیل میداند. به همین دلیل، بعید است این گروه بهراحتی سلاحش را در چارچوب توافقی که با فشار آمریکا شکل گرفته، کنار بگذارد.
دولت لبنان ممکن است با اصل توافق همراهی کند، اما بدون رضایت یا دستکم همکاری حزبالله، اجرای بندهای مربوط به سلاح و امنیت بسیار دشوار خواهد بود. اینجاست که فاصله میان متن روی کاغذ و واقعیت سیاسی لبنان خود را نشان میدهد.
ساختار سیاسی لبنان بر پایه توازن میان گروههای مختلف ساخته شده و حزبالله همچنان یکی از بازیگران مهم سیاسی و نظامی کشور است. بنابراین، نمیتوان انتظار داشت مسئلهای به این بزرگی فقط با یک توافق میان دولتها حل شود.
نقش آمریکا در توافق لبنان و اسرائیل چیست؟
یکی از تفاوتهای اصلی این طرح با توافقهای قبلی، نقش گسترده آمریکا است. واشنگتن در این سند فقط میانجی نیست؛ بلکه ناظر، ضامن و یکی از بازیگران اصلی اجرای توافق به حساب میآید.
آمریکا قرار است در طراحی سازوکارهای امنیتی، نظارت بر تعهدات دو طرف، تشکیل گروه هماهنگی نظامی میان لبنان و اسرائیل، بررسی روند خلع سلاح و هدایت کمکهای اقتصادی به لبنان نقش داشته باشد.
کمکهای اقتصادی هم بدون شرط نیستند. آمریکا وعده داده با کمک شرکای بینالمللی، بازسازی زیرساختها، جذب سرمایهگذاری و بهبود اقتصاد لبنان را دنبال کند. اما ادامه این کمکها به میزان پیشرفت دولت لبنان در اجرای تعهدات امنیتی وابسته خواهد بود. بیروت نیز باید تضمین دهد که منابع بازسازی به گروههای مسلح یا نهادهای وابسته به آنها نرسد.
عقبنشینی اسرائیل از جنوب لبنان به چه چیزی بستگی دارد؟
اسرائیل در متن پیشنهادی گفته حضور نظامیاش در لبنان به تهدیدهای امنیتی مربوط است و اگر این تهدیدها برطرف شوند، دلیلی برای ماندن نیروهایش در خاک لبنان نخواهد داشت. تلآویو همچنین اعلام کرده ادعای ارضی نسبت به لبنان ندارد.
با این حال، عقبنشینی اسرائیل به اجرای بخش امنیتی توافق گره خورده است. یعنی تا زمانی که اسرائیل مطمئن نشود گروههای مسلح در جنوب لبنان خلع سلاح شدهاند، احتمالاً حاضر به عقبنشینی کامل نخواهد بود. همین وابستگی متقابل میتواند روند اجرا را کند و پرتنش کند.
آیا توافق لبنان و اسرائیل به صلح میرسد؟
در متن توافق، تشکیل گروههای کاری مشترک برای آمادهکردن یک توافق جامع صلح هم مطرح شده است. این بخش نشان میدهد هدف نهایی فقط توقف درگیریهای مرزی نیست؛ بلکه کاهش تدریجی دشمنی میان لبنان و اسرائیل و بازکردن راه گفتوگوهای سیاسی است.
اما رسیدن به چنین نقطهای ساده نیست. نقش ایران، حساسیتهای داخلی لبنان، بیاعتمادی عمیق میان بیروت و تلآویو و جایگاه حزبالله، همگی میتوانند اجرای توافق را با مشکل روبهرو کنند.
آنچه امروز روی میز است، بیشتر از یک آتشبس ساده است. این طرح میخواهد جایگاه بازیگران در جنوب لبنان را تغییر دهد و مسئولیت امنیت را بهطور کامل به دولت لبنان بسپارد. موفقیت آن اما به متن حقوقی وابسته نیست؛ به تصمیم حزبالله، پایبندی اسرائیل به تعهداتش، توان دولت لبنان و ادامه نقش آمریکا بستگی دارد.
تا زمانی که این مسئلهها حل نشوند، توافق پیشنهادی لبنان و اسرائیل نه پایان درگیری، بلکه شروع یک مرحله تازه از رقابت سیاسی و امنیتی در لبنان و خاورمیانه خواهد بود.
