چرا ابتکار کمربند و جاده چین، ترکیه را کنار گذاشته است؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چرا ابتکار کمربند و جاده چین، ترکیه را کنار گذاشته است؟» توسط جانسو ییغیت (Cansu Yigit) در کریدل (Cradle) منتشر شده است. این یادداشت به بررسی جایگاه ترکیه در پروژه کلان اقتصادی و زیرساختی کمربند و جاده چین (BRI) و موانع سیاسی، اقتصادی و راهبردی مشارکت آن میپردازد و نشان میدهد که بهرغم موقعیت جغرافیایی مهم و ظرفیتهای زیرساختی، ترکیه بهدلیل ناپایداری اقتصادی، کمبود اعتماد سیاسی و وابستگی به غرب، از جریان اصلی سرمایهگذاریها کنار مانده است. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
بحثها درباره مسیر سیاست خارجی ترکیه در سپتامبر با ایده اتحاد سهجانبه TRC بین ترکیه، روسیه و چین توسط رهبر حزب حرکت ملی، دولت باحچلی، احیا شد. این پیشنهاد که بهعنوان جایگزینی برای مسیر غربمحور آنکارا مطرح شد، به سرعت توسط رئیسجمهور رجب طیب اردوغان رد شد و او در پاسخ به خبرنگاری درباره این طرح گفت: «بیایید امیدوار باشیم بهترین اتفاق بیفتد.» چنین اظهاراتی، هرچند بهخاطر عضویت ترکیه در ناتو غیرعملی به نظر میرسد، بخشی از یک الگوی مکرر است که شامل گرایشهای مقطعی به پیوستن به بریکس یا محور اوراسیا میشود و بدون پیگیری نهادی محو میشوند. همین الگو در تعامل ترکیه با پروژه کمربند و جاده چین نیز دیده میشود.
ترکیه موقعیت جغرافیایی کلیدی در کریدور میانی چین دارد و از نخستین حامیان طرح کمربند و جاده این کشور بود. توافق همکاری راهبردی در سال ۲۰۱۰ و بازدیدهای سطح بالا در سالهای ۲۰۱۲ و ۲۰۱۹ انجام شد. ترکیه در سال ۲۰۱۵ رسماً به طرح کمربند و جاده چین پیوست و دیدگاه زیرساختی خود را با چین هماهنگ کرد. پروژههایی مانند راهآهن باکو–تفلیس–قارص، مسیر باربری استانبول–شیآن و سرمایهگذاری در راهآهن پرسرعت آنکارا–استانبول، مترو فرودگاه استانبول و بندر کومپورت دنبال شد. با این حال، این حرکت اولیه به سرعت کاهش یافت و تا ۲۰۲۳ سرمایهگذاریهای چینی در ترکیه عملاً متوقف شد و سهم ترکیه از کل سرمایهگذاریهای طرح کمربند و جاده چین تنها ۱.۳ درصد باقی ماند.
در دهه ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳، سرمایهگذاریها و قراردادهای ساختوساز طرح کمربند و جاده چین بیش از ۱.۰۵ تریلیون دلار بود و تنها در نیمه اول سال ۲۰۲۵ به ۱.۳ تریلیون دلار رسید. عربستان، عراق، امارات و اندونزی از اصلیترین ذینفعان بودند و قزاقستان تنها در اوایل ۲۰۲۵ به ۲۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری جدید جذب کرد. ترکیه با وجود ظرفیتهای زیرساختی و برنامههای اتصال، همچنان غایب برجستهای در این موج سرمایه است. دلیل اصلی آن بیثباتی اقتصادی است؛ تورم بالا، کاهش ارزش پول و نوسانات اقتصاد کلان، اعتماد سرمایهگذاران را کاهش داده است. گزارش سال ۲۰۲۵ سازمان توسعه و همکاری اقتصادی تصریح میکند که «تورم بالای پنجاه درصد و ارز در حال افت شدید اعتماد سرمایهگذاران را تضعیف کرده و بدون ثبات اقتصاد کلان، سرمایهگذاری مستقیم بلندمدت محدود خواهد ماند.»
ترکیه نتوانسته پروژههای با ارزش افزوده بالا جذب کند و بیشتر سرمایهگذاریها به بخشهای کمفناوری مانند خردهفروشی، معدن و تولید سبک اختصاص یافته است. پروژه ریلی ادرنه–قارص که قرار بود کریدور میانی ترکیه را توسعه دهد، هرگز پیش نرفت و مشکلات اقتصادی مانع اجرایش شد. همچنین اعتماد سیاسی با چین محدود باقی مانده است؛ فعالیت سازمانهای جداییطلب اویغور در ترکیه و اظهارات حمایتگرایانه سیاستمداران ترکیهای، همراه با عضویت در ناتو، باعث تردید چین درباره استقلال تصمیمگیری راهبردی آنکارا شده است.
به گفته تحلیلگران، وابستگی مداوم ترکیه به غرب و تلاش برای پیوستن به اتحادیه اروپا مانع گرایش کامل به آسیا شده است. این امر باعث شده ترکیه از فرصتهای سرمایهگذاری پایدار و پیشرو در پروژههای طرح کمربند و جاده چین کنار بماند. ناپایداری سیاسی و اقتصادی و فقدان اعتماد چین، ترکیه را به حاشیه تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی جهانی میراند و سرمایهگذاران بالقوه را به سمت مقاصد قابل پیشبینیتر سوق میدهد./ منبع
