قدم‌های المالکی بر لبه تیغ

در عراق، انتخاب دوباره نوری المالکی به‌عنوان نامزد نخست‌وزیری از سوی چارچوب هماهنگی، پس از سال‌ها گمانه‌زنی و رایزنی‌های سیاسی، رسمیت یافت و او پس از پایان دوره نخست‌وزیری‌ خود در سال ۲۰۱۴ بار دیگر در موقعیتی قرار گرفت که امکان بازگشت به قدرت را فراهم می‌کند. عبداللطیف رشید، رئیس‌جمهور عراق با انتشار بیانیه‌ای این نامزدی را تبریک گفت و بر ضرورت تقویت ثبات سیاسی، تحکیم مشارکت ملی و اولویت منافع عالی کشور تأکید کرد.

هم‌زمان، مسعود بارزانی و شماری از رهبران گروه‌های سیاسی ازجمله ائتلاف‌های الحسم الوطنی و العزم نیز حمایت خود را از معرفی المالکی اعلام کردند. برخی چهره‌های اهل سنت، مانند محمد الکربولی، او را گزینه‌ای مناسب برای این مرحله حساس دانستند و امیدوارند بازگشت او موجب جبران تجربه‌های گذشته شود. در مقابل، مخالفت‌هایی نیز بروز یافت و برخی احزاب اهل تسنن بازگشت او را یادآور دوره‌ای دشوار دانستند و خواستار بررسی دقیق مفهوم موافقت ملی شدند. ائتلاف دولت قانون تأکید کرد که المالکی از اجماع لازم برخوردار است و هیچ وتوی سیاسی در برابر او وجود ندارد.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که مجلس عراق در آستانه انتخاب رئیس‌جمهور جدید قرار دارد. تعیین این مقام طی ماه‌های گذشته با بن‌بست‌هایی همراه بود و تعیین زمان نشست رأی‌گیری به‌عنوان گامی مهم برای تکمیل ساختار سیاسی ارزیابی می‌شود. اختلافات میان دو حزب اصلی کردستان نیز درباره نامزد مشترک این مقام همچنان ادامه دارد و احتمال حضور نامزدهای جداگانه مطرح شده است.

طبق قانون اساسی عراق، رئیس‌جمهور منتخب باید در پانزده روز نامزد فراکسیون اکثریت را برای تشکیل دولت مأمور کند. چارچوب هماهنگی مدعی است با در اختیار داشتن بیش از ۱۷۵ کرسی از مجموع ۳۲۹ کرسی، فراکسیون اکثریت محسوب می‌شود. بر اساس عرف سیاسی عراق، نخست‌وزیر از میان شیعیان، رئیس‌جمهور از میان کردها و رئیس مجلس از میان اهل سنت انتخاب می‌شود، اما نتایج انتخابات یازدهم نوامبر و اختلافات داخلی، تردیدهایی درباره امکان پایبندی به زمان‌بندی‌های قانونی ایجاد کرده است.

در سطحی گسترده‌تر، تشکیل دولت جدید با فشارهای فزاینده آمریکا هم‌زمان شده است. واشنگتن با استفاده از ابزارهای مالی هشدار داده که در صورت حضور چهره‌های نزدیک به ایران در دولت آینده، ممکن است دسترسی عراق به درآمدهای نفتی نگهداری‌شده در فدرال‌رزرو را محدود کند. این درآمدها طبق توافقی از سال ۲۰۰۳ در آمریکا ذخیره می‌شوند و انتقال ماه است.

در سطحی گسترده‌تر، تشکیل دولت جدید با فشارهای فزاینده آمریکا هم‌زمان شده است. واشنگتن با استفاده از ابزارهای مالی هشدار داده که در صورت حضور چهره‌های نزدیک به ایران در دولت آینده، ممکن است دسترسی عراق به درآمدهای نفتی نگهداری‌شده در فدرال‌رزرو را محدود کند. این درآمدها طبق توافقی از سال ۲۰۰۳ در آمریکا ذخیره می‌شوند و انتقال ماهانه پول نقد به عراق به واشنگتن اهرم مهمی برای فشار بر بغداد می‌دهد. در سال‌های گذشته نیز نمونه‌هایی از تهدید استفاده از این ابزار دیده شده است.

گزارش‌هایی بیان می‌کنند که این هشدارها از طریق کانال‌های دیپلماتیک رسمی و غیررسمی به رهبران سیاسی عراق منتقل شده است. هم‌زمان، برخی چهره‌های نزدیک به دولت آمریکا از همکاری عراق در پذیرش زندانیان داعش تمجید کرده‌اند، موضوعی که با مذاکرات مربوط به وضعیت نیروهای دموکراتیک سوریه پیوند خورده است. روابط نزدیک برخی چهره‌های سیاسی عراق با ایران همچنان حساسیت‌برانگیز است و انتخاب چهره‌هایی مانند عدنان فیحان در ساختار پارلمان واکنش‌هایی در پی داشته است.

در این میان، دولت عراق تلاش کرده میان ملاحظات داخلی، روابط با ایران و انتظارات آمریکا نوعی موازنه برقرار کند. روابط نزدیک برخی چهره‌های سیاسی عراق با ایران همچنان حساسیت‌برانگیز است و انتخاب چهره‌هایی مانند عدنان فیحان در ساختار مجلس واکنش‌هایی در پی داشته است.

همکاری بغداد و واشنگتن در زمینه افزایش حضور شرکت‌های نفتی آمریکایی و برنامه‌ریزی برای سفر نماینده ویژه آمریکا نشان‌دهنده استمرار گفت‌وگوهاست. با وجود این، هم‌زمانی فشارهای خارجی، رقابت‌های داخلی و بازگشت نامزدی المالکی، فضای سیاسی عراق را در وضعیتی حساس و پیچیده قرار داده است./ منبع