رقابت روی ریل؛ نقشه جدید کریدورهای تجاری در غرب آسیا و چالش مسیرهای سنتی

آسیب‌پذیری گلوگاه‌های دریایی مانند تنگه هرمز و باب‌المندب در تنش‌های اخیر، توسعه کریدورهای تجاری و مسیرهای زمینی منطقه را شتاب بخشیده است.

تنش‌های نظامی اخیر میان ایران و اسرائیل، در کنار تهدیدات مداوم در مسیرهای دریایی هرمز و دریای سرخ، کشورهای منطقه را به سمت جایگزین‌های زمینی سوق داده است. در این میان، رقابت شدیدی بر سر آینده موازنه قدرت در منطقه شکل گرفته و طرح احیای «راه‌آهن جدید حجاز» با اتصال ترکیه، سوریه، اردن و عربستان سعودی به عنوان یک محور پیوسته به سمت اروپا، از یک ایده بلندپروازانه به یک ضرورت ژئوپلیتیک تبدیل شده است. این شبکه ریلی قرار است عملاً شبه‌جزیره عربستان را به دروازه اتصال اروپا به جنوب آسیا تبدیل کند تا وابستگی به آبراه‌های شکننده بین‌المللی کاهش یابد.

توسعه این ابرپروژه‌ها به دلیل آسیب‌های ناشی از جنگ در شبکه ریلی سوریه با چالش‌های لجستیکی همراه است؛ با این حال، اراده سیاسی و توان مالی صندوق‌های ثروت ملی خلیج فارس، رقابت بر سر ایجاد کریدورهای تجاری جدید را جدی‌تر از همیشه کرده است. ترکیه نیز با بازسازی خطوط مرزی خود، در حال پیوند دادن این مسیر به جاده توسعه عراق است. تحلیل‌گران معتقدند این تحولات، تلاشی ساختاری برای دور زدن آبراه‌های راهبردی و بی‌اثر کردن طرح‌های تحت حمایت واشنگتن، به‌ویژه «کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا» (IMEC) است؛ پروژه‌ای که آمریکا با هدف پیوند دادن هند به بنادر امارات، عربستان، اردن و اسرائیل طراحی کرده بود تا ضمن دور زدن خاک ایران و بی‌اثر کردن طرح «کمربند و جاده» چین، تل‌آویو را به اقتصاد منطقه متصل کند./کریدل