چرا روسیه و اوکراین همچنان در برابر هنر معامله‌گری ترامپ مقاومت می‌کنند؟
اختلاف بنیادین اهداف مسکو، کی‌یف و واشنگتن، تلاش ترامپ برای پایان سریع جنگ اوکراین را ناکام گذاشته است.
به گزارش اطلس دیپلماسی یادداشتی با عنوان «چرا روسیه و اوکراین با توافق ترامپ کنار نمی‌آیند؟» به قلم جاشوا یافا (Joshua Yaffa) در نشریه نیویورکر (The New Yorker) منتشر شده است که با بررسی دور تازه مذاکرات سه‌جانبه آمریکا، روسیه و اوکراین، تضاد اهداف راهبردی طرف‌ها، رویکرد معامله‌محور ترامپ، اهرم‌های فشار واشنگتن و محدودیت‌های دیپلماسی برای دستیابی به توافقی پایدار را تحلیل می‌کند. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
مذاکرات مستقیم سه‌جانبه میان آمریکا، روسیه و اوکراین که قرار است پس از وقفه‌ای ۹ماهه در ۱۰ نوامبر در ابوظبی از سر گرفته شود، بار دیگر تلاش دولت دونالد ترامپ برای پایان دادن به جنگ اوکراین را در کانون توجه قرار داده است. دستورکار مذاکرات شامل ترتیبات امنیتی پس از جنگ، کاهش تنش‌ها، مسائل بشردوستانه و گام‌های بعدی برای دستیابی به صلح است؛ موضوعاتی که در دورهای قبلی نیز مطرح شده‌اند، اما تاکنون نتوانسته‌اند اختلافات بنیادین طرف‌ها را برطرف کنند. مسئله اصلی این است که واشنگتن پایان سریع جنگ را در اولویت قرار داده، درحالی‌که مسکو و کی‌یف همچنان بر اهداف راهبردی متفاوتی پافشاری می‌کنند.
رویکرد ترامپ در قبال جنگ، با وجود نوسان‌های ظاهری، بر چند فرض نسبتاً ثابت استوار است. او پایان سریع درگیری را هم دستاوردی سیاسی برای نمایش توانایی خود در حل بحران‌های بین‌المللی می‌داند و هم فرصتی برای گسترش روابط اقتصادی با روسیه. از نگاه او، برخورداری روسیه از جمعیت، اقتصاد و ارتش بزرگ‌تر، این کشور را در موقعیت برتری قرار داده و فشار بر اوکراین، به‌عنوان طرف ضعیف‌تر، می‌تواند مسیر دستیابی به توافق را کوتاه‌تر کند. منابع انرژی، معادن و ظرفیت‌های اقتصادی روسیه نیز در محاسبات تجاری دولت آمریکا اهمیت دارند.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، نیز مذاکرات را با رویکردی معامله‌محور دنبال کرده‌اند. برداشت آن‌ها این بوده است که می‌توان با ارائه امتیازات اقتصادی و سرزمینی، پوتین را به توقف جنگ ترغیب کرد. بااین‌حال، محاسبات کرملین صرفاً بر منافع اقتصادی کوتاه‌مدت استوار نیست. پوتین در پی تغییر موقعیت ژئوپلیتیکی اوکراین، افزایش نفوذ روسیه بر ترتیبات امنیتی اروپا و تحقق مطالباتی است که مسکو از آن‌ها با عنوان ریشه‌های اصلی جنگ یاد می‌کند. تصرف کامل دونباس و لغو تحریم‌های غربی نیز بخشی از این اهداف محسوب می‌شوند.
روسیه در ابتدا امیدوار بود ترامپ بتواند توافقی گسترده‌تر را به اروپا و اوکراین تحمیل کند، اما این انتظار محقق نشد. فشارهای واشنگتن بر ولودیمیر زلنسکی، از جمله رویارویی علنی او با ترامپ در کاخ سفید در فوریه ۲۰۲۵، به تقویت نقش کشورهای اروپایی در پشتیبانی از اوکراین منجر شد. اتحادیه اروپا حدود ۹۰ میلیارد یورو وام برای حمایت از این کشور اختصاص داده، درحالی‌که کمک‌های مالی مستقیم آمریکا به چندصد میلیون دلار کاهش یافته است. بااین‌وجود، بخش مهمی از تسلیحات موردنیاز اوکراین همچنان از طریق خریدهای اروپایی از آمریکا تأمین می‌شود.
ترامپ در هفته‌های اخیر تلاش کرده است به‌جای موکول کردن امتیازات به توافق نهایی، برخی منافع اقتصادی را پیشاپیش در اختیار مسکو قرار دهد. افزایش قیمت سوخت در پی جنگ آمریکا با ایران و نگرانی‌های سیاسی پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای، در این تغییر رویکرد مؤثر بوده است. ترامپ حملات اوکراین به پالایشگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی روسیه را مورد انتقاد قرار داد و در ۹ اکتبر از توافقی خبر داد که بر اساس آن روسیه صدها هزار تن گازوئیل وارد بازارهای آمریکا و جهان کند و واشنگتن نیز به‌طور موقت برخی محدودیت‌های صادرات انرژی روسیه را کاهش دهد.
بااین‌حال، اهمیت اقتصادی این توافق محدود بود؛ زیرا آمریکا صادرکننده خالص گازوئیل است و حجم صادرات احتمالی روسیه تأثیر چشمگیری بر بازار جهانی یا درآمدهای مسکو نداشت. اهمیت اصلی توافق در پیام سیاسی آن نهفته بود: روسیه توانست نشانه‌ای از کاهش فشار تحریم‌های غربی را مشاهده کند. هرچند بازگشت دو نفتکش حامل گازوئیل روسیه در اوایل نوامبر، به دلیل هشدار درباره احتمال نقض قوانین آمریکا، نشان داد که اجرای عملی این امتیازات همچنان با محدودیت مواجه است.
اهرم فشار مهم دیگر واشنگتن، وابستگی اوکراین به فناوری ارتباطات ماهواره‌ای است. در ماه اکتبر، محدودیت‌هایی در سرعت پهپادهای اوکراینی مجهز به سامانه استار‌شیلد اعمال شد. این محدودیت‌ها برای حدود ده روز، توان پهپادهای رهگیر اوکراین را در مقابله با پهپادهای جت‌موتور روسیه کاهش داد و عملیات حمله به خطوط پشتیبانی نظامی و زیرساخت‌های روسیه را مختل کرد. درحالی‌که مقام‌های اوکراینی برای دریافت توضیح با مشکل مواجه بودند، محدودیت‌ها هم‌زمان با توقف موقت حملات به پالایشگاه‌های روسیه برداشته شد. این اتفاق نشان داد که آمریکا همچنان ابزارهای مهمی برای اعمال فشار بر کی‌یف در اختیار دارد.
بااین‌حال، این اهرم‌ها نتوانستند اوکراین را به پذیرش محدودیت‌های یک‌جانبه وادار کنند. حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه در ۳۰ اکتبر از سر گرفته شد. زلنسکی پیشنهاد کرده بود در صورت توقف حملات اوکراین به زیرساخت‌های نفتی روسیه، مسکو نیز حملات به تأسیسات برق اوکراین را متوقف کند یا آمریکا و متحدانش سامانه‌های رهگیر پاتریوت را در اختیار کی‌یف قرار دهند. واشنگتن این پیشنهاد را نپذیرفت و اوکراین نیز خود را ملزم به رعایت محدودیت‌های یک‌جانبه ندانست.
در این میان، زلنسکی آشکارتر از گذشته با سیاست‌های ترامپ مخالفت کرده و توافق گازوئیلی با روسیه را امتیازی ناعادلانه به پوتین دانسته است. بااین‌حال، آمریکا همچنان از ظرفیت دیپلماتیک منحصربه‌فردی برای گردهم آوردن طرف‌های اصلی برخوردار است؛ ظرفیتی که اروپا هنوز نتوانسته جایگزین آن شود. تماس مشترک رئیس‌جمهور فنلاند و نخست‌وزیر نروژ با پوتین در تلاش برای شکستن انزوای دیپلماتیک روسیه، نمونه‌ای از تلاش اروپا برای ایفای نقش مستقل‌تر است، هرچند دولت‌های اروپایی هنوز درباره نمایندگی مشترک و خطوط قرمز مذاکرات به توافق نرسیده‌اند.
چارچوب پیشنهادی جدید کوشنر بر ترتیبات امنیتی برای پاسخ‌گویی به نگرانی‌های همه طرف‌ها تأکید دارد. بااین‌حال، پذیرش چنین چارچوبی از سوی مسکو به میزان پایبندی آمریکا به اصول حاکمیت اوکراین و جایگاه ناتو در امنیت جمعی اروپا بستگی خواهد داشت.
در نهایت، اختلاف بنیادین مواضع همچنان پابرجاست: اوکراین خواهان آتش‌بس پیش از آغاز مذاکرات سیاسی است؛ روسیه توقف جنگ را به تحقق مطالبات اصلی خود مشروط می‌کند و ترامپ به دنبال توافقی سریع است که الزاماً به ریشه‌های بحران نمی‌پردازد. هم‌زمان، حملات روسیه به زیرساخت‌های انرژی و مراکز غیرنظامی اوکراین، شرایط انسانی و اقتصادی این کشور را دشوارتر کرده است. حمله مرگبار به مدرسه‌ای در منطقه زاپوریژیا و خاموشی‌های طولانی در کی‌یف، نشان می‌دهد که هزینه ادامه جنگ همچنان افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، مسکو می‌تواند با ادامه عملیات نظامی و تشدید فشار بر جامعه اوکراین، مواضع خود را در مذاکرات تقویت کند؛ درحالی‌که تلاش برای دستیابی به صلحی پایدار بدون پرداختن به اختلافات امنیتی و ژئوپلیتیکی اصلی، با موانع جدی روبه‌رو خواهد بود./ منبع