خشکسالی ایران، بحرانی برای حکومت

ایران با بحران فزاینده آب و برق روبه‌رو شده است. در هفته جاری، دولت به‌دلیل موج گرمای شدید و دمای نزدیک به پنجاه درجه سانتی‌گراد، در هجده استان از جمله تهران وضعیت اضطراری اعلام کرد و تعطیلی عمومی در نظر گرفت. گزارش‌ها نشان می‌دهد ذخایر آب پشت سدهای اصلی تهران به پایین‌ترین سطح در یک قرن اخیر رسیده و دلیل آن خشکسالی پنج‌ساله و کاهش بی‌سابقه بارندگی عنوان شده است. این در حالی است که با وجود هشدارهای مکرر کارشناسان محیط‌زیست، دولت آمادگی لازم برای مقابله با این وضعیت را نداشته است.

گرچه کمبودها در سراسر کشور دیده می‌شود، اما تمرکز اصلی حاکمیت همچنان بر تامین منابع پایتخت است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران در جلسه اخیر هیئت دولت با اشاره به شدت بحران، تغییرات اقلیمی را علت آن دانست و هشدار داد که تهران در آستانه قطع کامل آب قرار دارد. با این حال، در سخنان او اشاره‌ای به انتقادهای فزاینده عمومی از ضعف مدیریتی حکومت یا خاموشی‌های گسترده نشد.

در داخل کشور، نارضایتی‌ها از سیاست‌های اولویت‌دار حاکمیت نیز افزایش یافته است. برخی کارشناسان انرژی تاکید دارند منابع مالی که می‌توانست صرف توسعه زیرساخت‌های حیاتی شود، صرف برنامه هسته‌ای شده است؛ برنامه‌ای که به‌ادعای رسمی برای تولید برق در نظر گرفته شده، اما در عمل نتوانسته نیاز داخلی را تامین کند. همچنین تحریم‌ها، انزوای بین‌المللی و درگیری‌های منطقه‌ای که در پی این برنامه شکل گرفته، فشار بر مردم را افزایش داده است.

نشانه‌هایی از بروز ناآرامی‌های اجتماعی در برخی شهرها دیده می‌شود. در جریان خاموشی‌های شبانه، گزارش‌هایی از سردادن شعارهای ضدحکومتی از پشت‌بام‌ها منتشر شده است. در فضای مجازی نیز کاربران نارضایتی خود را نسبت به نبود جدول زمان‌بندی قطعی آب و برق یا احتمال آغاز جیره‌بندی رسمی اعلام کرده‌اند. اگرچه مقام‌های رسمی می‌گویند هنوز برنامه‌ای برای جیره‌بندی وجود ندارد و افت فشار لوله‌ها را عامل کمبود معرفی می‌کنند، اما هشدار داده‌اند که در صورت ادامه وضعیت، جیره‌بندی کامل ممکن است در هفته‌های آینده آغاز شود.

در این میان، مقامات اسرائیلی نیز وارد گفتمان بحران شده‌اند. وزیر انرژی اسرائیل با انتشار پیامی خطاب به مردم ایران، ناکامی حکومت در تامین نیازهای ابتدایی شهروندان را نتیجه هزینه‌کرد منابع برای برنامه‌های خارجی و هسته‌ای دانست. او تاکید کرد که حکومت ایران به‌جای سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های آب، منابع را صرف حمایت از گروه‌های متحد در کشورهای مختلف کرده است.

در پی تنش‌های منطقه‌ای و جنگ اخیر با اسرائیل، ایران اکنون با یکی از جدی‌ترین بحران‌های زیست‌محیطی و انسانی تاریخ معاصر خود مواجه است. ناتوانی یا امتناع حکومت از سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اساسی، به‌سرعت به گره‌گاه جدیدی در نارضایتی عمومی تبدیل شده و پرسش‌هایی درباره میزان دوام و مشروعیت آن در برابر گرمای شدید، سدهای خشک‌شده و اعتراضات رو‌به‌گسترش ایجاد کرده است./ منبع