ارزیابی توافق ارمنستان و آذربایجان

دامجان میشکوویچ

ترامپ در دوره دوم ریاست‌جمهوری خود به این باور رسید که بهترین میراث او می‌تواند نقش «صلح‌ساز» باشد. آمریکا فرصت‌های صلح را جدی پیگیری می‌کند؛ به‌ویژه در مناطقی چون قفقاز جنوبی و آسیای میانه که وی آن‌ها را «منطقه جاده ابریشم» می‌نامد. در سیاست ترامپ، آذربایجان به‌عنوان کشور «غیرقابل حذف» نقش کلیدی دارد. در آغاز سال، استیو ویتکاف با علی‌اف دیدار داشت و از آن پس تعاملات بزرگی در باکو با حضور دیپلمات‌های اسرائیلی و آذربایجانی و دیگر کشورها صورت گرفت که این گواهی بر بازخوانی ژئوپلیتیکی منطقه است. من معتقدم آمریکا قصد دارد با آذربایجان، قزاقستان و ازبکستان رابطه‌ای مبتنی بر منافع متقابل و «معامله‌گرایی راهبردی» برقرار کند. آذربایجان هم ضد هیچ‌کس نیست، بلکه صرفاً نظام‌مندانه به‌دنبال منافع خود است.

مایکل دوران

مسئله «مسیر دسترسی آذربایجان به نخجوان» (منطقه دورافتاده آذربایجان)، دقیقاً برای ترامپ طراحی شده و متناسب با سلیقه او است. ارمنستان در سال ۲۰۲۰ با این مسیر موافقت کرد، اما اجرای آن با مخالفت داخلی شدید روبه‌رو بود. ترامپ اگرچه «اول اقتصاد» را محور قرار می‌دهد، اما با تضمین آمریکا به پاشینیان، امکان کاهش مقاومت سیاسی و پذیرش این مسیر فراهم شد. همچنین باید از نقش ترکیه و اردوغان حمایت کرد. ترکیه، زمینه را برای این توافق فراهم کرد و پاشینیان با این توافق عملاً پل اقتصادی و دیپلماتیک با غرب ایجاد کرد. از نقش سیاسی وافر علی‌اف نیز نباید غافل شد؛ او از چهره‌های تأثیرگذار ژئوپلیتیک معاصر است.

دامجان میشکوویچ

قراردادن آمریکا در جایگاه اجرای مسیر ارتباطی به‌معنای به‌حداقل‌رساندن نقش امنیتی روسیه است. «مسیر ترامپ» قرار است بدون حضور نیروهای امنیتی روسی اجرا شود؛ جایگزینی که نه‌تنها جایگاه روسیه را تضعیف می‌کند، بلکه ایران را نیز دچار خسارت اقتصادی، سیاسی و فرهنگی می‌سازد؛ چراکه پیش از این، ایران نقش حیاتی در حمل‌ونقل میان باکو و نخجوان داشت. فرایند اجرای توافق را در دو مرحله تشریح می‌کنم: مرحله اول شامل اعلامیه و توافق‌‌هایی است که یا در شرایط آماده‌شدن اولیه‌اند (امضا توسط وزیران خارجه) و یا روند حل‌وفصل مسائل را مشخص می‌سازند؛ و مرحله دوم، شامل تشکیل گروه‌های کاری برای پیاده‌سازی، گسترش توافق با کشورهای آسیای میانه و ترکیه، و بررسی واکنش روسیه و ایران خواهد بود.

مایکل دوران

باید به یک مؤلفه مهم نیز اشاره کرد. آمریکا در حال جایگزینی روسیه و ایران در سوریه و قفقاز جنوبی است. علاوه بر این، راه‌حل آمریکایی، به‌عنوان پاسخ به ابتکار کمربند و جاده چین عمل می‌کند. آمریکایی‌ها با سرمایه‌گذاری اقتصادی، از خلأ ناشی از عقب‌نشینی ایران و روسیه سود خواهند برد. هم‌زبانی اردوغان، علی‌اف و پزشکیان که از تباری آذری است و در کنفرانس شوشا هم دیدیم، می‌تواند یک هشدار فرهنگی-سیاسی برای تهران باشد؛ و می‌تواند نشان‌دهنده تأثیر ترکیه و آذربایجان در کنار آمریکا در قاب بالقوه‌سازی همبستگی‌های قوی‌تر ترک‌زبانان باشد.

دامجان میشکوویچ آمریکا، پیشینه سه‌دهه‌ای خود در حمایت از صادرات انرژی از طریق آذربایجان را فراموش نکرده است (اشاره‌ای به نقش بیل کلینتون در قرارداد معروف «قرن»)، اما پس از سال‌ها یکی از بازیگران اصلی درک شده است. اکنون زمان آغاز مشارکت واقعی در سرمایه‌گذاری مشترک باکو و واشنگتن است. این منطقه برای سود و مشارکت بیشتر طراحی شده است، نه برای جایگزینی یک قدرت با قدرت دیگر؛ هدف ایجاد فرصت‌های هم‌افزایانه است./ منبع