تکرار یا گشایشی در صلح غزه؟

با گذشت دو سال از حمله مرگبار ۷ اکتبر و گروگان‌گیری‌های گسترده، توازن قدرت منطقه‌ای با تضعیف شبکه‌های نیابتی ایران (از جمله حزب‌الله، حوثی‌ها و حماس)، سقوط حکومت بشار اسد و آسیب جدی به برنامه هسته‌ای و موشکی ایران، به‌سود اسرائیل و آمریکا تغییر یافته است. در مقابل، جنگ غزه تلفات انسانی و اقتصادی سنگینی بر غیرنظامیان فلسطینی تحمیل کرده است.

در این شرایط ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با حمایت اسرائیل و دولت‌های منطقه، «طرح بیست‌گانه» خود را پیشنهاد کرده که خواستار آتش‌بس فوری در ازای آزادی همه گروگان‌ها طی ۷۲ ساعت، خلع سلاح و انحلال حماس، ورود گسترده کمک بشردوستانه، استقرار نیروی بین‌المللی ثبات (ISF)، خروج تدریجی ارتش اسرائیل و مدیریت غزه توسط کمیته فلسطینی غیرسیاسی زیر نظر هیئت «صلح» به ریاست ترامپ است. این پیشنهاد حمایت دولت‌های عربی مصر، قطر، عربستان، امارات و برخی کشورهای اروپایی را جلب کرده، اما هنوز مانند برنامه‌های قبلی با اما و اگرهای جدی همراه است.

همه گذشته این ادعاها را شنیده‌ایم و معمولاً طرح‌های صلح یا از سوی اسرائیل یا حماس رد شده است. تفاوت مهم این دوره، فشار روزافزون کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس بر حماس است؛ زیرا بسیاری از این دولت‌ها خواستار پایان جنگ و تثبیت روند عادی‌سازی روابط با اسرائیل هستند. بخش جوان‌تر جوامع عربی نیز به‌شدت دغدغه وضعیت فلسطینی‌ها را دارند که معادلات داخلی را پیچیده‌تر می‌کند.

براساس متن توافق، اسرائیل بیشتر مطالبات خود را محقق دیده است؛ زمان‌بندی عقب‌نشینی ارتش منوط به بررسی عملکرد تعیین شده و قطعی نیست؛ و هیچ مسیر روشن برای تحقق راه‌حل دو‌کشوری درج نشده است. حتی این وابستگی مبهم به هیئت «صلح» برای رهبری آینده غزه نیز از سوی تشکیلات فلسطینی پذیرفته شده، اما احتمالاً در معادله واقعی تأثیر چندانی ندارد.

معمای اصلی موافقت کامل و اجرای شرایط توافق از سوی حماس باقی است. حماس اعلام کرده با آزادی گروگان‌ها موافق است ولی اجرای کامل توافق را نپذیرفته است؛ رویکردی که در رسانه‌ها «آری، اما…» توصیف شده است. ترامپ در ابتدا مهلت سه یا چهار روزه‌ای برای پذیرش آتش‌بس تعیین و تهدید کرده اگر توافق رد شود، بی‌سابقه‌ترین حملات علیه حماس انجام خواهد شد؛ اما بر اساس تجربه عملکرد ترامپ، احتمال انعطاف و مذاکره بیشتر نیز وجود دارد.

سه سناریو در اینجا محتمل است: نخست، پذیرش کامل توافق از سوی حماس که منجر به انحلال نظامی و سیاسی این گروه خواهد شد، هرچند بعید است مگر آن‌که فشار عربی به مرز اجبار برسد. دوم، پذیرش نسبی توافق توسط حماس و استفاده از آتش‌بس برای بازسازی و تلاش جهت کسب امتیازات بیشتر؛ در این حالت ادامه حملات اسرائیل و وخامت وضعیت انسانی غزه پیش‌بینی می‌شود. سناریوی سوم، اجرایی شدن جزئی توافق و تنها در مناطقی از غزه که از حماس پاک‌سازی شده و اجرای تدریجی کمک‌های انسانی زیر نظر نیروی بین‌المللی، که همچنان درگیری‌ها و بی‌ثباتی در سایر بخش‌ها می‌تواند ادامه یابد.

مقاومت حماس، تلفات بالا و آینده نامعلوم، امکان تکرار فروپاشی اجرای توافق‌های صلح گذشته را متذکر می‌سازد. با این حال، امید است که تا سال آینده شاهد شکل‌گیری صلح پایدار باشیم./ منبع