چرا اسرائیل حالا ترکیه را هدف گرفته است؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «چرا اسرائیل حالا ترکیه را هدف گرفته است» نوشته تریتا پارسی و منتشرشده در ریسپانسیبل استیت کرفت (Responsible Statecraft)، به بررسی تغییر توازن قدرت در منطقه میپردازد که موجب شده اسرائیل پس از تضعیف ایران، ترکیه را بهعنوان رقیب بعدی خود در مسیر دستیابی به برتری نظامی منطقهای در نظر بگیرد. این یادداشت با نگاهی تاریخی و راهبردی، تداوم منطق سلطهطلبی اسرائیل را در قبال قدرتهای منطقهای تحلیل میکند. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
با تغییر توازن قدرت در منطقه و کاهش جایگاه نسبی ایران، اسرائیل و ترکیه بهعنوان دو قدرت نوظهور بر صحنه منطقهای ظاهر شدهاند و رقابت میان تلآویو و آنکارا یک اتفاق حتمی نیست، اما به نحوه واکنش آنها بستگی دارد؛ واکنشی که میتواند یا از طریق تقابل و درگیری باشد یا مدیریت مسالمتآمیز اختلافات.
پس از پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ساختار قدرت جهانی تغییر چشمگیری یافت و شکست عراق صدام در جنگ خلیج فارس، ترکیب ژئوپلیتیکی منطقه را دگرگون کرد. در این میان، ساختار دوقطبی منطقهای شکل گرفت که ایران و اسرائیل را بهعنوان دو بازیگر اصلی معرفی میکرد، و با حذف عراق که پیشتر بهعنوان کشوری حائل و فاصلهگذار میان این دو عمل میکرد، هیچ کشور مانعی بین آنها باقی نماند.
در آن زمان، اسرائیل راهبرد موسوم به «دکترین پیرامونی» را که پیشتر بر پایه اتحاد با کشورهای غیرعرب پیرامونش بود، وارونه کرد. طبق این دکترین، اسرائیل با ایران، ترکیه و اتیوپی همپیمان میشد تا در برابر قدرتهای عرب منطقه مقابله کند. اما پس از سال ۱۹۹۱، تهدیدهای نظامی از سوی کشورهای عرب کاهش یافت و تمرکز اسرائیل به سوی ایران معطوف شد.
در دهه ۱۹۸۰، باوجود خصومتهای لفظی ایران علیه اسرائیل، این خصومت بهعنوان تهدید جدی دیده نمیشد و اسرائیل تمایل داشت روابطی پنهانی با ایران برقرار کند؛ حتی از واشنگتن خواست که با ایران مذاکره کند و فروش تسلیحات به آن را بپذیرد، زیرا معتقد بود سیاست رسمی ایران بازتاب سیاست واقعی آن نیست.
ایران در آن زمان از تغییر رویکرد اسرائیل متعجب شد. دولت رفسنجانی در پی بهبود روابط با آمریکا و بهرهبرداری از فرصتهای اقتصادی بود، اما واشنگتن با آن مخالفت کرد و ایران را از کنفرانس مادرید محروم ساخت.
اسرائیل واشنگتن را متقاعد کرد که برای پیشبرد صلح با فلسطینیها باید بنیادگرایی اسلامی ایران را منزوی و تحریم کرد؛ باور بر این بود که هرچه صلح میان اسرائیل و فلسطینیها پیشرفت کند، ایران بیشتر منزوی خواهد شد.
از این نقطه، رقابت واقعی میان ایران و اسرائیل آغاز شد. ایران فرآیند صلح اسلو را هدف گرفت و از گروههای فلسطینی مخالف حمایت کرد تا مانع تحقق اهداف آمریکا و اسرائیل شود؛ هرچند روابطش با حماس تا ترور شیخ یاسین در سال ۲۰۰۴ پرتنش بود.
در سه دهه گذشته، اسرائیل تلاش کرده ایران را منزوی، تحریم و از هرگونه دیپلماسی با آمریکا محروم کند و زمینهساز جنگ شود. در مقابل، ایران با مسلحکردن گروههای ضداسرائیلی و گسترش نفوذ خود مقابله کرده و همزمان در پی کاهش تحریمها از طریق مذاکرات محدود بوده است.
اسرائیل پیروزیهای مهمی کسب کرده است؛ محور مقاومت ایران تا حد زیادی تضعیف شده و تسلط هوایی آن بهسوی ایران در حال گسترش است. اگرچه رقابت هنوز پایان نیافته، اسرائیل در موضع تهاجمی و ایران در حالت دفاعی قرار دارد.
اکنون اسرائیل چشم به مرحله بعدی دوخته است؛ ترکیه که باید برای دستیابی به هژمونی منطقهای تحت سلطه قرار گیرد. ترکیه با پیروزی در سوریه، توجه اسرائیل را به خود جلب کرده اما تفاوتهایی با ایران دارد؛ عضوی از ناتو و گروه بیست است، اقتصادش بهراحتی تحریمپذیر نیست و بهعنوان قدرت سنی، نفوذ نرمتری در منطقه دارد. البته ترکیه با چالشهایی مانند مسئله کُردها نیز مواجه است.
با این حال، اگر اسرائیل باور داشته باشد امنیت خود را تنها از طریق سلطه نظامی بر همسایگان توانمند تأمین میکند، ظهور ترکیه به عنوان قدرت منطقهای، آن را ناگزیر به رقیب بعدی تبدیل خواهد کرد؛ چه ترکیه بخواهد و چه نخواهد. نیروهای ژئوپولیتیکی قابل حذف نیستند و تنها میتوان آنها را مهار کرد./ منبع